خواندند : « و لا تحاضون » به فتح « تا » و به « الف » و التقدير : تتحاضون ، أى لا يحض بعضكم ( 1 ) بعضا ، و باقى قرّاء « و لا يحضون » خواندند از بناى ثلاثى من الحضّ و هو الحث ، يقال : حض و حث و حرض لمعنى واحد [ 122 - ر ] .
و شيزرى از كسائى روايت كرد : « تحاضون » به « تا » ى مضموم از بناى مفاعله به « تا » ى خطاب .
* ( وَتَأْكُلُونَ التُّراثَ أَكْلًا لَمًّا ) * ، گفت : ميراث مىخورند ، يا بر خطاب : ميراث مىخورى ( 2 ) خوردنى مجموع . و اللم ، الجمع لم شعثه يلمه لما و الم به إذا نزل به كأنّه إذا نزل به حمله على ان يلم له شيئا يأكله . حسن گفت : معنى آن است كه نصيب خود و نصيب ديگران بخورد . ابن زيد گفت : أكل لمّ ( 3 ) آن باشد كه هر چه يابد فراهم روبد ( 4 ) و بخورد و حلال و حرام نپرسد ، مال خود و مال ديگران بخورد .
گفتند : براى آن گفت : خداى تعالى كه ايشان زنان را و كودكان را ميراث ندادندى ، گفتندى : ميراث مردان تيغ زن ( 5 ) را باشد ، و اين آيت بخواند : يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّساءِ قُلِ اللَّه يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ ( 6 ) الاية .
* ( وَتُحِبُّونَ الْمالَ حُبًّا جَمًّا ) * ، أى كثيرا من جمام الماء في الحوض و اجتماعه فيه ، و مال دوست مىدارند دوستى بسيار ، يعنى دوستى بغايت .
آنگه خبر داد تلهف و تحسّر ايشان ، گفت : * ( كَلَّا ) * ، يعنى نه چنين بايست كه بودندى ، بر خلاف اين بايست بودن ايشان را ( 7 ) ، آنگه گفت : * ( إِذا دُكَّتِ الأَرْضُ ) * ، چون زمين را خورد كنند . * ( دَكًّا دَكًّا ) * ، أى مرّة بعد اخرى ، يك بار پس از ديگر . و الدك و الدق واحد .
هامش
( 1 ) . اساس ، كا : بعضهم ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 2 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : مىخوريد .
( 3 ) . آد ، گا : و لم .
( 4 ) . آج : كرد ، كا ، آد ، گا : گيرد .
( 5 ) . آج : تيغ زنان .
( 6 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 127 .
( 7 ) . اساس گفت ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .