الجمحىّ است ، و روايت كردهاند كه : اين قراءت باز پسين ، قراءت رسول است - عليه السلام . و گفتند : ابو عمرو بن العلاء از قراءت اوّل بازگشت و با اين قراءت آمد ، [ و اين قراءت ] ( 1 ) اختيار ابو عبيد ( 2 ) و ابو حاتم است .
* ( يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ) * ، آنگه خطاب كرد با آن كه نفس او ساكن باشد [ 123 - پ ] به وعد خداى تعالى و آن را تصديق كند . ابن زيد گفت : نفس مطمئنّه آن است كه به هيچ طاعت خلل نكرده باشد و هيچ معصيت را ارتكاب نكرده باشد ، او را در در مرگ بشارت دهند به بهشت . نفس او ساكن شود به آن . و گفتند : نفس مطمئنّه ، نفسى باشد مؤمن متيقّن به خداى تعالى . نفس او به علم ساكن باشد از خطرات شبهات . كلبيّ و أبو روق گفتند : اين خطاب در قيامت باشد آن را كه او را روى سپيد باشد و نامه به دست راست دهند . او به اين علامات ايمن باشد و ساكن نفس بود و داند كه از اهل بهشت است به وعدهء سابق در حقّ اينان به بهشت . عطيّه گفت : نفسى باشد راضى به قضاى خداى تعالى كه آنچه قضاء محتوم باشد به او برسد . ابن كيسان گفت : نفسى باشد مخلص ، و گفتند : مطمئن باشد و ساكن به نام خداى ، بيانه قوله : أَلا بِذِكْرِ اللَّه تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ( 3 ) ، و گفتند : متوكلّ بر خداى واثق به ضمان او روزى را .
* ( ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً ) * ، با نزديك خداى شو راضى از خداى و خداى از تو راضى . علما خلاف كردند در تأويل اين آيت و وقت اين مقالت .
بعضى گفتند : اين آنگه باشد كه بنده در نزع بود . اسمعيل بن أبي صالح گفت :
اين آن ساعت باشد كه جان مىسپارد ، چون به قيامت آيد گويند : * ( فَادْخُلِي ) * ( 4 ) * ( فِي عِبادِي وَادْخُلِي جَنَّتِي ) * .
عبد اللَّه بن عمرو روايت كرد كه : چون بندهاى مؤمن را وفات رسد ، خداى
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج افزوده شد .
( 2 ) . آج : ابو عبيده .
( 3 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 28 .
( 4 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : فادخلي .