جز خداى باشد از ايمان و كفر و هدى و ضلال ، و سعادت و شقاوت ، و آسمان و زمين و برّ و بحر و سهل و جبل و خير و شرّ و آفتاب و ماه و جنّ و انس . و وتر ، خداست - جلّ جلاله - كه او را همتا و انباز نيست ، قال اللَّه تعالى : قُلْ هُوَ اللَّه أَحَدٌ ( 1 ) .
حسن و ابن زيد گفتند : مراد به شفع و وتر خلقانند كه بعضى جفتند و بعضى تاق ( 2 ) . عطيّه گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : شفع نماز بامداد است ، و وتر نماز شام . قتاده گفت : شفع و وتر عدد است ، بهرى جفت و بهرى تاق ( 3 ) . مقاتل گفت :
شفع ، آدم و حوّاست ، و وتر خداى تعالى ، و گفتند : وتر آدم است كه خداى تعالى او را شفع كرد به حوّا .
ابو العاليه گفت : شفع دو ركعت نماز شام است ، و وتر ركعت سهام ( 4 ) است از او ، و گفتند : شفع صفا و مروه است ، و وتر خانهء كعبه . حسين بن الفضل گفت : شفع درجات بهشت است كه هشت است ، و وتر دركات دوزخ است كه هفت است ، و اين قسم به بهشت و دوزخ است . مقاتل حيّان گفت : شفع روز و شب است كه هر روزى مشفوع است به شبى [ 115 - ر ] ، و وتر روز قيامت است كه آن را شب نباشد . سفيان عيينه گفت : شفع و وتر خداست - جل جلاله - وتر است از آن جا كه يكى بىهمتاست ، و شفع است از آن جا كه دؤم هر يكى است ( 5 ) في قوله : ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى ثَلاثَةٍ إِلَّا هُوَ رابِعُهُمْ ( 6 ) الاية .
ابو بكر ورّاق را پرسيدند از اين آيت ، گفت : شفع متضادّ مخلوقات است چون عزّ و ذلّ و ضعف و قوّت و علم و جهل و قدرت و عجز ، و وتر انفراد خداست تعالى به صفات كمال . و گفتند : شفع مسجد مكّه و مسجد مدينه است ، و وتر مسجد بيت المقدّس . و گفتند : شفع حجّ قارن است و متمتّع ، و وتر
هامش
( 1 ) . سورهء اخلاص ( 112 ) آيهء 1 .
( 2 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : طاق .
( 3 ) . آج : سيوم ، آد ، گا : سيم .
( 5 ) . آج : باشد .
( 6 - 4 ) . سورهء مجادله ( 58 ) آيهء 7 .