* ( لا يَمْلِكُونَ مِنْه خِطاباً ) * ، شما از او مالك ( 1 ) نباشى ( 2 ) هيچ خطاب را و هيچ سخن را [ 54 - ر ] ، يعنى نتوانند كه از ( 3 ) خداى سخنى باشد بر مراد ايشان ، بل بر وفق و استحقاق باشد . كلبيّ گفت : يعنى شفاعت نتوانند كردن الَّا به فرمان .
* ( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا ) * ، گفت : آن روز كه بايستد روح . در او خلاف كردند ، مجاهد گفت : از عبد اللَّه عبّاس كه : جماعتى جهودان بيامدند و رسول را پرسيدند از « روح » . گفت : روح لشكرى است از لشكرهاى خداى تعالى ، فريشتگان نهاند ( 4 ) ، ايشان را سر و دست و پاى باشد و طعام خورند ، آنگه اين آيت بخواند : * ( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ ) * - الاية .
عبد اللَّه عبّاس گفت : فريشتهءى است ( 5 ) از همه فريشتگان عظيم خلقتر .
عبد اللَّه مسعود گفت : فريشتهءى است ( 6 ) از آسمانها و كوهها بزرگتر و از همه فريشتگان عظيمتر ، و جاى او در آسمان چهارم است . خداى را تعالى هر روز چهار هزار تسبيح گويد ( 7 ) از هر تسبيحى خداى تعالى فريشتهءى بيافريند كه روز قيامت به صفّى بايستد . شعبي و ضحّاك گفتند : جبريل است .
ضحّاك روايت كرد از عبد اللَّه عبّاس كه : خداى را تعالى بر راست عرش دريايى است از نور مانند آسمانها هفت و زمينها هفت و درياها ( 8 ) هفت . جبريل - عليه السلام - هر وقت سحر در او شود ، نورش بر نور بيفزايد و جمالش بر جمال بيفزايد . از آن جا بيايد ( 9 ) ، پرّها بيفشاند ، خداى تعالى از هر قطرهاى كه از پرّ او بچكد فريشتهءى بيافريند . از ايشان هفتاد هزار در بيت المعمور شوند و هفتاد هزار در خانهء كعبه كه تا روز قيامت نوبت به اوّلينان نرسد .
وهب گفت : جبريل پيش خدا ايستاده است ، فرايص او از بيم خداى
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : ايشان مالك .
( 2 ) . آج : نباشيد ، آج و ديگر نسخه بدلها از او .
( 3 ) . كا : در .
( 4 ) . آد ، گا : نيند .
( 6 - 5 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : فرشتهاى است .
( 7 ) . كا ، آد ، گا : دوازده هزار بار تسبيح كند .
( 8 ) . آد ، گا : آسمانهاى هفت و زمينهاى هفت و درياهاى .
( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : برآيد .