مىلرزد از هر رعدهاى از آن او خداى تعالى صد هزار فريشته را مىآفريند . ايشان از پيش خداى ايستاده [ 54 - پ ] باشند ، سر برندارند و سخن نگويند . چون ايشان را دستورى دهند ، در سخن گفتن گويند : ( لا إله الا الله ) ، و ذلك قوله : * ( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَه الرَّحْمنُ وَقالَ صَواباً ) * ، يعنى ( لا إله الا الله ) .
مجاهد گفت : « روح » خلقى است بر صورت بنى آدم ، طعام و شراب خورند . ابو صالح گفت : خلقىاند به آدميان مانند ، و آدمى نهاند . قتاده گفت : اين از آن جمله است كه عبد اللَّه عبّاس ( 1 ) بنگفتى . عبد اللَّه عبّاس گفت : به روايت مجاهد كه : « روح » خلقى است بر صورت آدميان و از آسمان هيچ فريشته فرو نيايد و الَّا از ايشان يكى با او باشد . عطيّه گفت : از عبد اللَّه عبّاس كه : مراد ارواح آدميان است بين النفختين با فريشتگان به يك صف بايستند . ابن زيد گفت : قرآن است و اين آيت بخواند : وَكَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ( 2 ) .
* ( وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا ) * ، و فريشتگان به صفّى بايستند ( 3 ) . شعبى گفت : اين سماطين خداى باشد ، سماطى روح باشد و سماطى فريشتگان . * ( لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَه الرَّحْمنُ ) * ، سخن نگويند الَّا آنچه خداى ( 4 ) دستورى دهد . * ( وَقالَ صَواباً ) * ، و آنگه ( 5 ) جز حق و صدق نگويد ، و اين آن است كه ما گفتيم : روز قيامت خلق ملجأ باشند به ترك قبايح ، و قال صوابا في الدنيا . ابو صالح گفت : كلمت ( لا إله الا الله ) است .
* ( ذلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ ) * ، آن روز حق باشد . * ( فَمَنْ [ شاءَ ] ) * ( 6 ) * ( اتَّخَذَ إِلى رَبِّه مَآباً ) * ، گفت :
هر كس كه خواهد به خداى تعالى مآبى و مرجعى و بازگشتى گيرد به فعل
6 p
هامش
( 1 ) . كا با كس .
( 2 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 52 .
( 3 ) . كا و فريشتگان ديگر به يك صف .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : الَّا آن كس كه خداى تعالى او را .
( 5 ) . كا ، آد ، گا : و آن كس كه .
( 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها از قرآن مجيد افزوده شد .