پدران ] ( 1 ) . عبد اللَّه عبّاس گفت : أى في عذاب . قتاده گفت : عنا و رنج باشد ، سفيان عيينه ( 2 ) گفت : جمع « سعير » باشد آتش افروخته . فرّاء گفت : جنون ما در ديوانگى باشيم اگر چنين كنيم ( 3 ) ، من قولهم : ناقة مسعورة ( 4 ) اذا كانت خفيفة الرأس هائمة على وجهها ، قال الشّاعر .
تخال بها سعرا اذ العيس هزّها
ذميل و ايضاع من السّير متعب
وهب گفت : أى في بعد من الحقّ . ابو السّمال العدوىّ خواند : « أبشر منّا » به رفع ، و در عربيّت هر دو رواست .
آنگه گفت بر سبيل انكار : * ( أَ أُلْقِيَ الذِّكْرُ عَلَيْه مِنْ بَيْنِنا ) * از ميان ما همه ، راست ( 5 ) القاى وحى بر او كردند ، بل او دروغزنى است بطر و متكبّر ، مىخواهد تا بر ما ترفّع كند به دعوى پيغامبرى . ابن ابي حمّاد گفت : « أشر » لا ابالى ( 6 ) باشد .
مجاهد خواند « أشر » بضمّ [ 96 - پ ] « شين » و هما لغتان مثل حذر و حذر ، و يقظ و يقظ .
* ( سَيَعْلَمُونَ غَداً ) * گفت : بدانند فردا قيامت كه كذّاب أشر كيست . حمزه خواند : « ستعلمون » به « تا » ى خطاب ، باقى به « يا » خواندند ، خبرا عن الغائب .
حمزه گفت : از قول صالح است يا قوم ( 7 ) ، و قرّاء گفتند ( 8 ) : از قول خداست به ايشان ، و قيامت را فردا خواندن مبالغت است در تقريب بر عادت مردمان كه گويند : انّ مع اليوم غدا ، و مراد نه فردا باشد ، ايّام مستقبل خواهند . گفتند : مراد روز عذاب است ، و گفتند : مراد روز قيامت ( 9 ) .
هامش
( 1 ) . اساس ، آج : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : سفيان بن عيينه .
( 3 ) . آد ، كا ، گا تفسير سعر بن جنون كرد .
( 4 ) . كذا در اساس و همهء نسخه بدلها چاپ شعرانى ( 10 / 371 ) أى مجنونة .
( 5 ) . كا : ندارد .
( 6 ) . آد ، كا ، گا : لا يبالى .
( 7 ) . آد ، كا ، گا ستعلمون .
( 8 ) . آد ، كا ، گا : فرّاء گفت .
( 9 ) . آد ، كا ، گا است .