در صحف ابراهيم و موسى ( 1 ) .
* ( أَزِفَتِ الآزِفَةُ ) * ، يعنى قيامت نزديك رسيد و آن را جز خداى تعالى كاشف نيست و مظهر و آشكارا كننده و « ها » براى مبالغت است كقولهم رجل راوية للشّعر و نسّابة و علَّامة . قتاده گفت : معنى آن است كه جز خداى ردّ آن ( 2 ) نتواند كردن . و قيل كاشفة ، اى كشف يعنى كشف آن به خداى است ( 3 ) و اين اسم فاعل است به معنى مصدر و « ها » در او چنان است كه در مصادر آيد كالعافيه و الباقية و الدّاهية . آنگه مشركان عرب را گفت :
* ( أَ فَمِنْ هذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ ) * از اين حديث عجب مىدارى ( 4 ) ؟ يعنى از اين قرآن و از او مىخندى ( 5 ) و بر او افسوس مىكنى ( 6 ) و نمىگريى ( 7 ) عند ( 8 ) قراءت و سماع آن . * ( وَأَنْتُمْ سامِدُونَ ) * ، اى غافلون ساهون و شما از آن غافلى ( 9 ) و ساهي .
يقال دعنا من سمودك ، اى لهوك . و اين ( 10 ) روايت عوفى و والبى است از عبد اللَّه عبّاس ، عكرمه گفت : سامدون ، اى مغنّون ، عند ( 11 ) سماع قرآن غنا گفتندى به اشعار تا مردم را منع كنند ( 12 ) از سماع آن ( 13 ) . گفت : اين لغت اهل يمن است يقال :
اسمد له . اى تغنّ . كلبى گفت : سامد حزين باشد به زبان اهل طىّ ، و اهل يمن گفتند : لاهى باشد . ضحّاك گفت : سامد اشر و بطر باشد . عبد اللَّه عبّاس گفت :
شامخين [ 88 - ر ] بانوفهم ، به رسول - عليه السلام - بگزشتندي ( 14 ) تكبّركنان ، مجاهد گفت : غضابا ( 15 ) خشم زده و اعراض كنند .
هامش
( 1 ) . آج عليهم السلام است .
( 2 ) . آد ، گا : آن را دارد .
( 3 ) . همهء نسخهها : به خداى تعلق دارد .
( 4 ) . آج همهء نسخه بدلها : مىداريد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : مىخنديد .
( 6 ) . آج ، آد ، گا : مىكنيد كا : مىداريد .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : نمىگرييد .
( 8 ) . آد ، كا : نزد .
( 9 ) . آج : غافلانيد ديگر نسخه بدلها : غافليد .
( 10 ) . آد ، گا قراءت . و .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : نزد .
( 12 ) . كا : منع كردندى .
( 13 ) . آد ، كا ، گا : قرآن و .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها : بگذشتندى .
( 15 ) . اساس : غضبانا ، با توجّه كا ، گا تصحيح شد .