معاصى و فواحش مىكردى ( 1 ) اكنون بيامده ( 2 ) بر ما عيب مىكنى [ و ما را وعيد مىكنيد ] ( 3 ) بر اين خداى تعالى اين آيت فرستاد . اين قول زيد بن [ 80 - ر ] ثابت است و زيد بن اسلم و روايت و البى از عبد اللَّه عبّاس . بعضى دگر گفتند : گناه صغيره خواست مانند نظرى ( 4 ) و غمزهاى و مانند اين . و اشتقاق او از المّ بالشّىء اذا نزل به باشد و لم يتعمّق ( 5 ) فيه و لم يلزمه ، مانند آغاز كارى و ابتدايى و اندكى از او ، چنان كه در او خوض نكند ، و اين قول عبد اللَّه مسعود است و مسروق و شعبى و ابو سعيد خدرى و حذيفة بن اليمان .
و طاووس از عبد اللَّه عبّاس روايت كرد كه او گفت : [ بهتر چيزى كه به « يمم » مىماند و به تفسير او مىشايد كرد ( 6 ) ، آن است كه ابو هريره روايت كرد از رسول عليه السلام - كه او گفت ] ( 7 ) چون خداى تعالى نام كسى در جملهء زناة بنويسد آن لا محاله راست باشد اگر به چشم نگرد زناء چشم ( 8 ) باشد و اگر به زبان گويد زناء زبان باشد و اگر به لمس كند ( 9 ) زناء دست ( 10 ) باشد و اگر ( 11 ) سعى كند زناء پاى باد و اگر به فرج كند آن زناست و فاحشه و الَّا آن دگر ان ( 12 ) لمم باشد ، يعنى بالاضافة الى زناء الفرج . عبد اللَّه زبير گفت و عكرمه و قتاده و ضحّاك : آن باشد كه در او حدّ لازم نباشد در دنيا و در قيامت عذاب نبود خداوندش را ( 13 ) .
كلبى گفت : « لمم » بر دو وجه بود ، يكى آن كه در او حدّ و عذاب نباشد در دنيا و در قيامت عذاب نبود خداوندش را ، و يكى آن كه گناهى بود كبيره ، چون
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : مىكرديد .
( 2 ) . آج ، كا : بيامدهايد .
( 3 ) . اساس : ندارد ، از آج افزوده شد .
( 4 ) . آد : نظرهاى كا : نظرتى گا : نظرة .
( 5 ) . كذا ذر اساس و آج آد ، گا : يتعمّق كا : تعمّق .
( 6 ) . گا : و تفسير آن شايد كرد .
( 7 ) . اساس و افتادگى دارد ، از آج افزوده شد .
( 8 ) . آد به چشم .
( 9 ) . آد ، گا : اگر به دست كارى كند كا : اگر به دست بود .
( 10 ) . كا : لمس .
( 11 ) . آد ، گا به پا .
( 12 ) . آد ، گا : آن ديگرها .
( 13 ) . آد ، گا : فاعلش را .