خلاف كردند در آن كه پيغامبران الوا العزم ( 1 ) كه بودند : ابن زيد گفت : همه پيغامبران اولوا العزم ( 2 ) بودند و هيچ پيغامبر نبود خداى را و الا اولوا العزم ( 3 ) بود . و « من » تبيين راست نه تبعيض را ، چنان كه خاتم من فضة و ثوب من خز . بعضى ديگر گفتند : همه پيغامبران اولوا العزم ( 4 ) بودند الا يونس كه در او عجلهاى ( 5 ) وحدتى بود . براى اين گفت خداى تعالى رسول را : . . . وَلا تَكُنْ كَصاحِبِ الْحُوتِ ( 6 ) . . . ،
أبو بكر الرازى گفت عن ابى القاسم الحكيم كه : اولوا العزم ( 7 ) نجباى پيغامبران بودند كه ذكر ايشان در سورة الانعام هست و آن هژده ( 8 ) پيغامبراند . و اين ، اختيار حسين بن الفضل ( 9 ) است لقوله به عقب ( 10 ) تلك الآيات : أُولئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّه فَبِهُداهُمُ اقْتَدِه ( 11 ) . . . ، كلبى گفت : اولوا العزم ( 12 ) آناناند كه ، ايشان را قتال فرمودند و ايشان به تيغ بيرون آمدند و جهاد كردند . بعضى ديگر گفتند : مراد به اولوا العزم ( 13 ) ، دوازده پيغامبراند از بنى اسرايل كه ايشان را به شام فرستادند ، امت در ايشان عاصى شدند ، سخت آمد بر ايشان . آنگه كافران بر ايشان مستولى شدند و ايشان را بكشتند .
[ 269 - ر ] و گفتند ، شش پيغامبر بودند : نوح و هود و صالح و لوط و شعيب و موسى عليهم السلام . و ايشاناند كه خداى تعالى قصت ايشان در سورة الاعراف به نسق ( 14 ) بگفت ، گفت ( 15 ) : اصحاب شرايع بودند پنج پيغامبر : نوح بود و ابراهيم ( 16 ) و موسى و عيسى و محمد - صلى اللَّه عليه و آله و عليهم - مقاتل گفت : شش پيغامبر بودند : نوح بود كه او بر رنج قوم صبر كرد ، و ابراهيم ( 17 ) بود كه بر آتش صبر كرد ، و اسحاق بود كه بر ذبح صبر كرد ، و يعقوب بود كه بر فراق فرزند صبر كرد ، و يوسف بود كه بر بلاى چاه و زندان صبر كرد ، و ايوب بود كه بر بلاى بيمارى صبر كرد . حسن بصرى گفت :
چهار كس بودند : ابراهيم ( 18 ) و موسى و داود و عيسى . اما عزم ابراهيم ( 19 ) آن بود كه او را خداى تعالى گفت : . . . أَسْلِمْ . . . ، او گفت : . . . أَسْلَمْتُ لِرَبِّ ( 20 ) الْعالَمِينَ ( 21 ) . آنگه او
هامش
( 13 - 12 - 7 - 4 - 3 - 2 - 1 ) . آج ، ما ، گا : اولوا العزم .
( 5 ) . آج ، ما : عجلة .
( 6 ) . سورهء قلم ( 68 ) آيهء 48 .
( 8 ) . آج : هشتده ، گا : هجده .
( 9 ) . آج : حسين ابو الفضل .
( 10 ) . آج : يعقب .
( 11 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 90 .
( 14 ) . آج ، ما ، گا ، آد : بر نسق .
( 15 ) . آج ، ما ، گا : گفتند ، آد : بعضى ديگر گفتند .
( 19 - 18 - 17 - 16 ) . اساس ، آب ، آج ، ما ، گا ، آد : ابرهيم .
( 20 ) . اساس و آب : برب ، با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 21 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 131 .