الاسلام ، گفتند : ضمير راجع است با دين مسلمانى ، يعنى تا بدانند كه دين مسلمانى حق است . و گفتند : مراد قرآن است ، گفت : بدانى كه قرآن حق است و از قبل خداى است - جل جلاله - و گفتند : محمد است - صلى اللَّه عليه و آله ( 1 ) . * ( أَ وَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ ) * ، كفايت نيست اى محمد كه خداى تو گواه است بر همه چيزها ؟ و جار مجرور در جاى ( 2 ) فاعل « كفى » است در محل رفع ، و « انه » و ما بعده در محل نصب بوقوع الكفاية عليه . و « كفى » را دو مفعول بايد : مفعول اول محذوف است و تقدير اين است : او لم يكفك ربك ( 3 ) كونه شهيدا على كل شىء .
آنگه گفت : * ( أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ ) * ، ايشان يعنى كافران در شكاند از لقاء ثواب و عقاب خداى تعالى . * ( أَلا إِنَّه ) * ، الا و خداى تعالى عالم است به همه چيزى و عالمى ( 4 ) او به همه چيزها محيط است . و محيط در جاى ديگر به معنى قادر آمد ، فى قوله : وَاللَّه مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ ( 5 ) ، يعنى در قبضهء قدرت اواند ، از آن جا بيرون نتوانند شدن . پس ( 6 ) دو معنى دارد : يكى عالمى ، يكى قادرى ، و در عالمى فرمود : . . . وَأَنَّ اللَّه قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً ( 7 ) .
هامش
( 1 ) . ما ، لا : عليه السلام .
( 2 ) . لا : به جاى .
( 3 ) . آج : او لم يكف ربك ، ما ، لا ، آد : او لم يكف بربك .
( 4 ) . گا ، آد : علم .
( 5 ) . سورهء بروج ( 85 ) آيهء 20 .
( 6 ) . آج ، ما ، گا ، افزوده : او .
( 7 ) . سورهء طلاق ( 65 ) آيهء 12 .