انفس ، طباع ( 1 ) چهار : صفرا و سودا و بلغم و خون . در آفاق چهار باد پديد كرد : شمال و جنوب و صبا و دبور ، در انفس ، چهار باد : مجريه ( 2 ) و ممسكه و هاضمه و دافعه ، تا يكى براند ( 3 ) ، يكى بدارد ، يكى هضم كند يكى دفع كند .
در آفاق ، چهار جوى پديد كرد : جيحون و سيحون و نيل و فرات ، در انفس چهار جوى پديد كرد : اكحل و قيفال و باسليق و ابطى ( 4 ) . در آفاق ، نبات الوان پديد كرد ، از : زرد و سبز و سرخ و سياه و سپيد و لعل و كبود ، در انفس ، شعور الوان پديد كرد ، از : سياه و سپيد و احمر و اشقر و اشهب و اصهب . در آفاق ، چهار چشمه به چهار طبع ( 5 ) پديد كرد : ملح و عدب و زعاق و منتن ، در انفس ، همچنين چهار چشمه پديد كرد : ملح در چشم ، زعاق در ( 6 ) گوش ، عذب در دهن ، منتن در بينى . از آيات آفاق ، قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ ( 7 ) ، بهرى نبات روياند بهرى نه ، همچنين در انفس بر يك جاى از تن آدمى بهرى موى روياند و بهرى نه . در آفاق آتش پديد كرد ، در انفس آتشى در جگر نهاد و يكى در طحال و يكى در دل و يكى در معده . در آفاق معادن مختلف پديد كرد ، در انفس ، حواس پنج ( 8 ) نهاد ، از : سمع و بصر و شم و ذوق و لمس . از آيات آفاق ، ابر است كه گاهى ببارد و گاهى نه ( 9 ) ، در انفس ( 10 ) چشم پديد كرد كه گاهى بگريد و گاهى نه .
از آيات آفاق ، ستارگان هفت ( 11 ) در افلاك خود ( 12 ) ، و از آيات نفس ( 13 ) اعضا هفت ( 14 ) :
سمع در انسان بمثابت زحل كرد در آسمان و او را دو برج نهاد : يكى جدى و يكى ( 15 ) دلو ، لا جرم در بر ( 16 ) آن سمع ، در دو [ 171 - ر ] برج نهاد و آن دو گوش است . بصر در
هامش
( 1 ) . گا ، آد : طبايع .
( 2 ) . آج : مجذيه ، ما : مجز به ، گا ، لا : جاذبه ، آد : جاذبه و ماسكه .
( 3 ) . ما : برآيد ، گا ، لا ، آد : برآرد .
( 4 ) . ما : ابطحى .
( 5 ) . ما ، گا ، لا ، آد : طعم .
( 6 ) . لا ، افزوده : دو .
( 7 ) . مأخوذ از سورهء رعد ( 13 ) آيهء 4 .
( 8 ) . گا ، آد : پنجگانه .
( 9 ) . گا ، لا ، آد : نبارد .
( 10 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : چشمهء .
( 11 ) . گا ، آد : سبعه .
( 12 ) . گا ، آد : نهاد .
( 13 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : انفس .
( 14 ) . گا : سبعه ، لا : هفتگانه .
( 15 ) . گا ، آد : ديگر .
( 16 ) . آج ، گا ، لا ، آد : برابر ، ما : سمع در برابر آن در ، در اساس كلمهء « آن » دو بار تكرار شده ، كه با قلمى قريب به متن روى اولى خط كشيده شده است .