خلاف مىكنند و باز نمايد كه محقّ كيست و مبطل كيست . * ( إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي مَنْ هُوَ كاذِبٌ كَفَّارٌ ) * ، گفت : خداى هدايت ندهد آن را كه دروغزن باشد و كفران كننده باشد . اين هدايت اين جا ، ره نمودن ( 1 ) است به ره بهشت و ثواب به قرينهء * ( كاذِبٌ كَفَّارٌ ) * و به قرينهء * ( يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ ) * ، يوم القيامة ، چه اين نيز هم از احكام آخرت است [ 105 - ر ] و اگر بر خذلان و تخليه حمل كنند روا باشد ، على طريق الغضب عليه و العقوبة له .
* ( لَوْ أَرادَ اللَّه أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً ) * ، آنگه گفت ردّ بر مشركان و جهودان و ترسايان كه گفتند : الملائكة بنات الله ( 2 ) ، و . . . عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّه ( 3 ) و الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه ( 4 ) . . . ، فريشتگان دختران خداىاند و عزير و عيسى پسران خداىاند . گفت : اگر خداى خواستى تا فرزندى بگيرد ، بگزيدى از آنچه آفريده است آنچه خواستى . آنگه گفت : * ( سُبْحانَه ) * ! منزّه است خداى - جلّ جلاله - از آن كه او را فرزند باشد نه به حقيقت و نه به مجاز ، * ( هُوَ اللَّه الْواحِدُ الْقَهَّارُ ) * ، او خداى است يكى بىهمتا و انباز ، بىزن و فرزند و مثل و مانند و عزيز و منيع ( 5 ) و قهر كنندهء بندگان به فنا و مرگ .
آنگه گفت : * ( خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ ) * ، آسمان و زمين او آفريد به حق ، نه به باطل براى غرضى ( 6 ) صحيح ، * ( يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهارِ ) * ، شب به سر روز مىآرد ( 7 ) .
كتكوير العمامة ، چنان كه دستار ( 8 ) لايهها بر لايهها پيچند ( 9 ) ، و اين اصل كلمه است ، و مثله قوله : يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ ( 10 ) ، و اين قول قتاده است . مجاهد گفت : شب در روز آرد و روز در شب آرد . حسن و مقاتل گفت ( 11 ) ، معنى آن است كه : آنچه از اين بكاهد در آن فزايد و آنچه از آن بكاهد در آن ( 12 ) فزايد . * ( وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ) * ، و آفتاب و ماه
هامش
( 1 ) - آج ، لب : آن جا راه نمودن .
( 2 ) - اشاره به فحواى آيهء : 57 سورهء نحل ( 16 ) و آيهء 39 سورهء طور ( 52 ) .
( 4 - 3 ) - سورهء توبه ( 9 ) آيهء 30 .
( 5 ) - دا ، آج ، لب : منيع است .
( 6 ) - آج ، لب : غرض .
( 7 ) - دا ، مىدر آرد ، آج ، لب : مىدارد .
( 8 ) - دا : دستار را .
( 9 ) - اساس : لايها بر بالايها پيچند ، كه با توجه به دا تصحيح شد ، آج ، لب : لايها بر لاپيچند .
( 10 ) - سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 54 و سورهء رعد ( 13 ) آيهء 3 .
( 11 ) - دا ، آج ، لب : حسن و مقاتل و كلبى گفتند .
( 12 ) - دا : اين ، آج ، لب : جملهء اخير را ندارد .