* ( إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ ) * ، اى تواثبوا ، چون به بالاى محراب فرو جستند ، من السّورة و هى الوثبة بشدّة ، و قالوا : الوثوب من السّور ، و هو الحائط الطَّويل . اشتقاق كلمه از هر دو ممكن است .
* ( إِذْ دَخَلُوا عَلى داوُدَ ) * ، چون در نزديك داود شدند ، * ( فَفَزِعَ مِنْهُمْ ) * ، بترسيد ( 1 ) از ايشان . در وجه ترس او از ايشان چند قول گفتند : يكى آن كه ، براى آن بترسيد كه بىدستورى در آمدن ( 2 ) . قولى ديگر آن كه ، به بىوقت آمدند و او را وقت عبادت بود و در اين وقت عادت نبودى كه كس ( 3 ) پيش او رفتى . قولى دگر آن كه ، از ره بام به ديوار فرو جستند . قولى ديگر آن كه ، نه صورت مردمان روزگار داشتند ايشان ، چو ديدند كه داود بترسيد ، گفتند : * ( قالُوا لا تَخَفْ ) * ، مترس . * ( خَصْمانِ ) * ، اى نحن خصمان . و عرب بسيار مبتدا بيفگند و نيز خبر چون در كلام دليلى باشد بر حذفشان ، چنان كه يكى از ما گويد : سامع مطيع ( 4 ) ، اى انا كذلك . و در دعوات حج آمد : آئبون ( 5 ) تائبون لربّنا حامدون الى ربّنا راغبون ، اى نحن كذلك ، و قال الشّاعر :
أ راحلون ( 6 ) فنبكى ام مقيمونا
اى ، انتم . و مانند اين بسيار است در نظم و نثر . قيل : * ( خَصْمانِ ) * ، اى قبيلان و جمعان خصمان ، ما دو گروهيم مخاصم . و گفتند : ما دو مرديم مخاصم .
* ( بَغى بَعْضُنا عَلى بَعْضٍ ) * ، كه بهرى از ما بر بهرى بغى كرد ، * ( فَاحْكُمْ بَيْنَنا بِالْحَقِّ ) * ، ميان ما حكم كن به حق ، * ( وَلا تُشْطِطْ ) * ، و شطط مكن ( 7 ) . ابو رجاء العطاردى ( 8 ) در شاذّ خواند : و لا تشطط ، به فتح « تا » و ضمّ « طا » ، يقال : شطَّ فى الحكم و اشطَّ شططا و اشطاطا ( 9 ) .
هامش
( 1 ) - آج ، لب : بترسيدند .
( 2 ) - دا ، آج ، لب : در آمدند .
( 3 ) - دا ، آج ، لب : كسى .
( 4 ) - دا : سامع و مطيع .
( 5 ) - اساس : آيبو ، به قياس با نسخهء دا ، تصحيح شد .
( 6 ) - دا : اذا خلون .
( 7 ) - دا : ميل مكن .
( 8 ) - اساس : العطارد ، به قياس با نسخهء دا ، تصحيح شد .
( 9 ) - دا ، آج ، لب ، افزوده : قال الشاعر ، شعر :تشطَّ غدا دار جيراننا
و للدّار بعد غد ابعدو قال آخر ، فى اشط ، شعر :ايا لقومى قد اشطَّت عواذلى
و يزعمن ان اودى بحقّى و باطلى