كه ديو را نپرستى و طاعت ندارى او را كه او شما را دشمنى ظاهر است آشكارا .
* ( وَأَنِ اعْبُدُونِي ) * ، و آن كه مرا بپرستى ، * ( هذا صِراطٌ مُسْتَقِيمٌ ) * ، اين دين مسلمانى راهى راست است .
* ( وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ ) * ، و شيطان گم راه كرد از شما ، * ( جِبِلًّا كَثِيراً ) * ، خلقى بسيار را .
ابن كثير و حمزه و كسائى و خلف و رويس خواندند : جبلا به ضم جيم و با و تخفيف لام ، و نافع و جعفر و عاصم : جبلَّا خواندند به كسر جيم و با و تشديد لام ، و ابو عمرو و ابن عامر خواندند جبلا ، به ضمّ جيم و اسكان با . و اشتقاق او از « جبلَّه » باشد و آن طبيعت است ، و يقال : جبل ( 1 ) فلان على كذا ، [ ا ] ى ، خلق . و جبل على كذا ، اى ، طبع ( 2 ) .
و الجبلَّة : الخلق و الخليقة . آنگه گفت : * ( أَ فَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ ) * ، شما عقل ندارى ؟
يعنى استعمال نمىكنى ؟
* ( هذِه جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ ) * ، اين آن دوزخ است كه شما را وعده كردند .
و شايد تا معنى ( 3 ) آن بود كه شما را به آن وعيد كردند ، براى آن كه اوعد يوعد ، هم چنان آيد مستقبل او كه : وعد يوعد ، اى ( 4 ) ، مستقبل مزيد و ثلاثى ( 5 ) به يك صورت باشد . و در آن كه تفسير وعيد دادن اوليتر است براى آن كه اين بر حقيقت خود باشد و آن بر نوعى توسع [ 60 - ر ] .
* ( اصْلَوْهَا الْيَوْمَ ) * ، ملازم شوى با اين آتش ، يقال : صليت ( 6 ) النّار [ و ] » بالنّار قال اللَّه تعالى : لا يَصْلاها ( 8 ) . . . ، و قال :
و ليس يصلى بجل الحرب جانيها
( 9 ) * ( بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ ) * ، « با » مجازات راست و « ما » مصدرى ، التّقدير : جزاء بكفركم ، به آن كفر كه آوردى .
آنگه گفت : * ( الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ ) * ، ما امروز مهر بر دهنهاى ايشان نهيم تا
هامش
( 1 ) - اساس : جبلى ، به قياس با نسخهء دا ، تصحيح شد .
( 2 ) - دا ، افزوده : عليه .
( 3 ) - دا : به معنى .
( 4 ) - دا : اعنى .
( 5 ) - دا : مزيد ثلاثى .
( 6 ) - آج ، لب : صلبت .
( 7 ) - اساس : ندارد ، از آج ، افزوده شد .
( 8 ) - سورهء ليل ( 92 ) آيهء 15 .
( 9 ) - آب ، آج ، لب : جانبها .