و وجه ديگر آن كه گفت : * ( مِنْ عِبادِنا ) * ، از بندگان ما ، و بندگان بر دو ضرباند :
يكى بندگان خلقت و يكى از روى خدمت ، و به قرينهء « اصطفينا » مراد بندگان خدمت باشند ، و آنان را كه خداى تعالى بر بندگى ايشان گوايى دهد ، ايشان معصومان باشند . چنان كه حق تعالى گفت : إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ . . . ( 1 ) و قوله : إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ ( 2 ) . و قوله : عَيْناً يَشْرَبُ بِها عِبادُ اللَّه . . . ( 3 )
وجه ديگر آن است كه آيت در حقّ كسانى است كه خداى تعالى ايشان را به بهشت گواهى ( 4 ) داد و جملهء ( 5 ) امّت بلا خلاف بر اين صفت نيستند ، چه خبر دادن نا معصوم ( 6 ) را كه او از اهل بهشت است اغرا به قبيح باشد . و از خداى تعالى قبيح باشد - تعالى علوّا كبيرا .
وجه ديگر آن كه وارث كتاب آن باشد كه عالم باشد به احكام كتاب تا بر منبر بتواند گفتن :
و اللَّه لو سألتمونى لأخبرتكم ( 7 ) بما فى كتاب اللَّه و بيّنت لكم مكّيّة من مدنيّة ( 8 ) و محكمة من متشابهة ( 9 ) و ناسخة من منسوخة ( 10 ) و خاصّة من عامّة ( 11 ) فى حديث طويل .
اما اعتراض مخالف بر اين قول ( 12 ) بقوله تعالى : * ( . . . فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِه ) * و اين لايق نباشد به معصومان . جواب از اين آن است كه مراد به اين ظلم ( 13 ) لغوى است كه نقصان باشد نحو قوله : . . . وَلَمْ تَظْلِمْ مِنْه شَيْئاً . . . ( 14 ) ، در صفت بستانى و معنى آن كه ايشان اخلال كرده باشند به مندوباتى كه اگر بكردندى مستحقّ ثواب بودندى بر آن ، چون نكردندى نقصان ثواب خود كردند . و بر اين تأويل كرد لفظ ظلم در حق
هامش
( 1 ) - سورهء حجر ( 15 ) آيهء 42 .
( 2 ) - سورهء ص ( 38 ) آيهء 83 .
( 3 ) - سورهء دهر ( 76 ) آيهء 6 .
( 4 ) - دا : گوايى .
( 5 ) - دا : و اگر جملهء .
( 6 ) - آج ، لب : تا معصوم .
( 7 ) - دا : لاخبركم .
( 8 ) - آج ، لب : مكيّها من مدنيّها .
( 9 ) - آج ، لب : محكمها من متشابها .
( 10 ) - دا : ناسخه من منسوخه ، آج ، لب : ناسخها من منسوخها .
( 11 ) - دا : خاصّه من عامّه ، آج ، لب : خاصّها من عامّها .
( 12 ) - دا : قول است .
( 13 ) - دا : به اين ظلم ، ظلم ، آج ، لب : از اين ظلم .
( 14 ) - سورهء كهف ( 18 ) آيهء 33 .