در جماع ، و اين است كه ما گفتيم كه به يك عبارت خبر توان دادن از دو معنى مختلف ، نبينى كه چون گويد : لا تنكح ما نكح ابوك ، روا باشد كه اين يك لفظ نهى باشد عن العقد و الجماع معا . پس گفتند : معنى آيت آن است كه خلوت نكند و زنا نكند با زانيان ( 1 ) الَّا زانى [ يا ] ( 2 ) مشركى ، و نيز از زنان رغبت نكند در زنا الَّا زانيهاى يا مشركهاى ، و اين قول سعيد جبير است و ضحّاك و عبد الرّحمن بن زيد و روايت والبى ( 3 ) است از عبد اللَّه عبّاس كه گفتند معنى آن است كه : الزّانى لا ينكح ، اى لا يزني الَّا بزانية او مشركة ، و كذلك الزّانية لا يزني بها الَّا زان او مشرك . * ( وَحُرِّمَ ذلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ ) * ، و نكاح ايشان حرام است بر مؤمنان . سعيد بن المسيّب گفت : اين در ابتداى اسلام بود آنگه منسوخ شد اين حكم بقوله تعالى : وَأَنْكِحُوا الأَيامى مِنْكُمْ ( 4 ) - الاية ، و اين قول درست نيست بنزديك ما و اگر چه مذهب بيشتر فقها اين است . و حسن بصرى گفت : مراد به زانى محدود است ، آن زانى را خواست كه او را حدّ زده باشد ، و اين هم تخصيص است بى دليلى مخصّص ، امّا نكاح مشركات [ روا ] ( 5 ) نيست بلا خلاف ، و نيز نكاح زانيات تا مادام مصرّ باشند بر آن ، اگر [ توبه كنند و ] ( 6 ) توبهء ايشان ظاهر شود ( 7 ) . امّا آن كس كه تو با او زنا كرده باشى ( 8 ) ، از دو وجه بيرون نشود : يا در آن وقت محصنه بوده باشد و شوهر داشته بود يا نبود . اگر شوهر داشته باشد حلال نباشد تو را هرگز ، و اگر نداشته باشد اگر با توبه خوانند [ ايشان را ] ( 9 ) ، چون توبه كنند هر دو را روا باشد ايشان را مناكحه كردن . و علامت توبهء زن آن باشد كه مرد او را استدعا كند ، اگر اجابت كند با مثل آن تايب نيست ، و اگر اجابت نكند از او توبه توان شناختن .
قوله تعالى : * ( وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ) * - الاية ، حق تعالى در اين آيت حكم
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : زانيات .
( 9 - 6 - 5 - 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط ، افزوده شد .
( 3 ) . اساس : وابلى ، به قياس با نسخه آط ، و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 4 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 32 .
( 7 ) . چاپ شعرانى نكاح ايشان رواست .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : اما اگر كسى با كسى زنا كند .