كه در دنياست : آب روى ببرد ، و درويشى آرد ، و عمر بكاهد . و امّا آن سه كه در آخرت است : خشم خداى بواجب ( 1 ) ، و حساب بد بود خداوندش را ، و ملازمت دوزخ .
و آنس روايت كرد كه رسول - عليه السّلام - گفت : اعمال امّت من هر شب آدينه بر من عرضه كنند دو بار ، خشم خداى سخت باشد بر زنا كنندگان .
وهب بن منبّه گفت : زانى بنميرد تا درويش نشود ، و قوّاد بنميرد تا كور نشود .
قوله تعالى : * ( الزَّانِي لا يَنْكِحُ إِلَّا زانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً ) * - الاية ، علما در معنى و حكم آيت خلاف كردند . بعضى گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه ، مهاجر چون به مدينه آمدند ، در ميان ايشان درويشان بسيار بودند ، و در مدينه جماعتى زنان ناپارسا بودند به اين كار معروف و توانگر ( 2 ) بودند ، و درويشان را طمع افتاد كه ايشان را به زنى كنند .
از آن جا كه در مدينه ايشان را جايى و مالى نبود ، از رسول - عليه السّلام - دستورى خواستند در نكاح ايشان . خداى تعالى اين آيت فرستاد و نكاح ايشان بر مسلمانان حرام كرد ، چه هم زانى ( 3 ) بودند و هم مشركات ، و گفت : مرد [ ز ] ( 4 ) انى نبايد كه تا نكاح كند الَّا با زانيه يا مشركه ، و نيز زن زانيه مناكحه نكند الَّا با زانى يا با مشركى ، و نكاح ايشان بر مؤمنان حرام است ، و ظاهر آيت اگر چه خبر است ، معنى آن است كه بايد كه چنين باشد ، چنان كه گفت : وَمَنْ دَخَلَه كانَ آمِناً ( 5 ) . . . ، يعنى بايد تا ايمن دارند او را ( 6 ) . قوله : إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ ( 7 ) ، يعنى بايد تا نماز مردمان را منع كند از فحشاء و منكر ، چه اگر خبر بودى دروغ بودى ، و اين قول مجاهد است و عطاء بن ابى رباح و قتاده و زهرى و القاسم بن ابى برّة ( 8 ) و شعبى و ابو حمزة الثمالىّ و روايت عوفى از عبد اللَّه عبّاس .
عكرمه گفت : آيت در زنانى ( 9 ) آمد زنا كننده كه در مكّه و مدينه بودند ، و بسيار
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : كند .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آط : توانگر .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : روانى .
( 4 ) . به قياس با آط و فحواى عبارت افزوده شد .
( 5 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 97 .
( 6 ) . مش و .
( 7 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 45 .
( 8 ) . آط ، آب ، آز : القاسم بن ابى برزه ، آج ، لب : ابو القاسم بن ابى برزه .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : روانى .