عذاب روزى بزرگ .
گفتند راست ( 1 ) است بر ما ، پند دهى يا نباشى از پند دهندگان ؟
نيست اين الَّا ساختهء ( 2 ) پيشينگان ( 3 ) .
و نيستيم ما عذاب كرده .
( 4 )
دروغ داشتند او را ، هلاك كرديم ايشان را در اين كه رفت آيتى است و نبودند بيشترينهء ايشان گرونده .
و خداى تو اوست كه عزيز و رحيم است .
قوله تعالى : * ( وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْراهِيمَ ) * ، حق تعالى خطاب كرد با رسول ، گفت :
بخوان بر ايشان خبر ابراهيم - عليه السّلام - چون گفت پدرش را ، يعنى عمّش را آزر و قومش را : * ( ما تَعْبُدُونَ ) * ، چه مىپرستى ؟ و « ما » استفهامى است .
* ( قالُوا نَعْبُدُ أَصْناماً ) * ، گفتند : ما بتان را مىپرستيم . * ( فَنَظَلُّ لَها عاكِفِينَ ) * ، و همه روز بر ايشان ( 5 ) ايستادهايم ( 6 ) مقيم . بعضى علما گفتند : براى آن « فنظلّ » گفت كه ، ايشان به روز بت پرستيدندى ( 7 ) ، به شب نپرستيدندى . و « ظلّ » مختص باشد به روز ، و « بات » به شب . [ و بعضى دگر گفتند : « ظلّ » ، به معنى « كان » است ، يعنى ما بر اين كار پيوسته مقيم مىباشيم چنان كه در « اصبح » و « امسى » بيان كرديم ] ( 8 ) . و « اصنام » جمع صنم بود ، و فرق ميان « صنم » و « وثن » آن باشد كه وثن نامصوّر بود چون شجر و حجر و جز آن ، و « صنم » مصوّر بود .
و چند وجه گفتهاند در شبههء ايشان در عبادت اصنام با آن كه مىدانستند كه ايشان جمادند و نفع و ضرّى نتوانند كردن . وجهى آن است كه گفتند : عبادت
هامش
( 1 ) . آط ، آج ، لب ، آل : يكسان ، آب ، مش : برابر .
( 2 ) . آب ، مش : خوى ، آج ، لب ، آل : آفرينش .
( 3 ) . آج ، لب ، آل : پيشينيان .
( 4 ) . آب ، آج ، لب ، آل پس .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بدان .
( 6 ) . آط ، آب ، آز : استادهايم .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 8 ) . اساس : افتادگى دارد ، از آط ، افزوده شد .