و اختبزت . * ( فَهِيَ تُمْلى عَلَيْه ) * ، اين قرآن بر او املا مىكنند به بامداد و شبانگاه . و « هى » ضمير ( 1 ) اساطير است براى آن ( 2 ) تأنيث كرد آن را . و نصب * ( بُكْرَةً وَأَصِيلًا ) * بر ظرف است .
خداى تعالى گفت محمد را كه جواب ايشان باز ده و بگو : * ( أَنْزَلَه الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ، اين قرآن آن خداى فرستاده است از آسمان كه او سرّ و نهانى داند ، و آنچه پنهان رود در آسمان و زمين ، و او هميشه غفور و رحيم بوده است ، آمرزنده و بخشاينده است .
* ( وَقالُوا ما لِهذَا الرَّسُولِ ) * ، گفتند اين كافران بر سبيل طعن : چه بوده است اين پيغامبر را كه طعام مىخورد همچون ما ؟ و در بازار مىرود به طلب معاش چنان كه ما مىرويم و همچون ما محتاج است به طعام و شراب ؟ و او را نيز طلب معاش مىبايد كردن چنان كه ما را ؟ * ( لَوْ لا أُنْزِلَ إِلَيْه مَلَكٌ ) * ، چرا فرشتهاى به او فرو نيايد ( 3 ) تا با او نذير و ترساننده بود تا آنچه او مىگويد آن فريشته تصديق مىكند .
* ( أَوْ يُلْقى إِلَيْه كَنْزٌ ) * ، يا چرا گنجى به او نمىفگنند ( 4 ) تا او محتاج نباشد به طلب معاش چون ما ؟ * ( أَوْ تَكُونُ لَه جَنَّةٌ ) * ، يا چرا او را بستانى نيست تا او از آن جا خورد و آن ضيعت طعمهء او باشد ؟ جمله قرّاء خواندند ( 5 ) : « يأكل » به « يا » بر آن كه فعل رسول را باشد . و حمزه و كسائى و خلف خواندند به نون « نأكل منها » ، تا ما از آن جا خوريم . * ( وَقالَ الظَّالِمُونَ ) * ، و گفتند ظالمان - يعنى كافران - مؤمنان را كه : شما متابعت نمىكنى الَّا مردى مسحور را كه با او جادوى كرده باشند . آيت در قصهء ابن ابي اميّه آمد و اصحاب او ، و قصّهء آن در سورهء بنى اسرايل رفته است .
آنگه بر سبيل تسلَّى رسول را گفت : انظر يا محمّد ! * ( كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الأَمْثالَ ) * ، بنگر كه چگونه مثلها زدند براى تو از اين گفتار كه گفتند ( 6 ) من قولهم : * ( ما لِهذَا الرَّسُولِ ) * ( 7 ) .
هامش
( 1 ) . آب ، آز ، مش : راجح .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها آن كه .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها از آسمان .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : فرو نمىفگنند .
( 5 ) . آط ، آب ، آز : خوانند .
( 6 ) . آج ، لب ، آل : گفتندى .
( 7 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 7 .