مرضىّ ( 1 ) . پس نور به معنى منوّر باشد . و بعضى اهل معانى گفتند : اصل نور تنزيه و تصفيه باشد ، من قولهم : امرأة نوار ( 2 ) ، و نساء نور ( 3 ) ، اذا كنّ متبريّات من الرّيبة ( 4 ) و الفحشاء ، قال الشّاعر - شعر :
نوار من صواحبها نوار
كما حال سوار او صوار ( 5 )
پس بر اين قول معنى آن باشد كه ، منزّه است خداى - جلّ جلاله - از هر عيب .
و بعضى علما گفتند نور بر چهار وجه است : نورى است متلألىء ، و نورى است متولَّد ، و نورى است از جهت صفاى لون ، و نورى است از طريق مدح احيا ( 6 ) .
نور متلألىء چون جرم آفتاب و ماه و ستاره است ، و نور متولَّد آن ( 7 ) شعاع است كه از ايشان بتابد بر ما ، و آنچه از صفاى لون باشد چون نور جواهر روشن باشد و هر جسم كه در او صفايى باشد چون آينه و مانند آن ، و آن نور كه از جهت مدح بود چنان كه گويند ( 8 ) : نور البلد و شمس العصر ، و كما قال الشّاعر - شعر :
فانّك شمس و الملوك كواكب
اذا طلعت ( 9 ) لم يبد منهنّ كوكب
[ 102 - پ ] و قال اخر - شعر :
قمر القبائل خالد بن يزيد
و قال آخر - شعر :
اذا سار عبد اللَّه من مرو ليلة
فقد سار منها نورها و جمالها
امّا حقيقت ( 10 ) نور جسمى باشد رقيق ، مضىء ، چنان كه ما مىبينيم از شعاع آفتاب و ماه و روشناى آتش . و حقيقت ظلمت ، جسمى باشد رقيق مختصّ ( 11 ) به هيأت سواد
هامش
( 1 ) . آز : رضى .
( 2 ) . مش : نوار .
( 3 ) . آج ، لب ، آل : نورا .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : الزّينة .
( 5 ) . كذا در نسخهء اساس : مصرع دوم در همهء نسخه بدلها بدين صورت : كما فاجاك سرب او صوار ، و در چاپ مرحوم شعرانى ( 8 / 217 ) به صورت : كما فاجاك سرب او سوار ، ضبط شده است .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : آن .
( 7 ) . آج ، لب ، آل نور .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها فلان .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : اذا ما بدت .
( 10 ) . اساس ظلمت ، به قياس با نسخهء آط و ديگر نسخه بدلها ، زايد مىنمايد .
( 11 ) . آج ، لب ، آل : مختص .