نداند . حسن بصرى گفت : آن بود كه او را انتشار متاع نباشد . سعيد جبير گفت :
معتوه باشد . عكرمه گفت : مراد خصىّ مجبوب ( 1 ) است . حكم گفت : مخنّثى باشد كه در او قوّت نباشد ، و گفتهاند پيرى پير ( 2 ) باشد . و الإربة ( 3 ) ، الحاجة و قد اربت الى كذا اربا .
و قرّاء در اعراب « غير » ( 4 ) ، خلاف كردند : ابو جعفر و ابن عامر ( 5 ) به روايت ابو بكر « غير » خواند [ ند ] ( 6 ) به نصب على الحال ، و باقى قرّاء به جرّ خواندند على الصّفة .
* ( أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْراتِ النِّساءِ ) * ، يا اطفالى كه ايشان بر عورت زنان مطَّلع نباشند ، و ندانند كه عورت چه باشد ، از آن جا كه ايشان را شهوتى نبود به زنان . و لفظ طفل هم واحد باشد و هم جمع ، [ براى اين گفت : * ( الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا ) * ، به كنايت ( 7 ) جمع ] ( 8 ) . * ( وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ ) * ، و نبايد كه ايشان در وقت رفتن پاى چنان نهند و گام چنان زنند كه زينت پوشيدهء ايشان ظاهر شود از خلخال و پاى بند و مانند اين .
* ( وَتُوبُوا إِلَى اللَّه جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ ) * ( 9 ) ، و توبه كنى به جملگى با خداى تعالى اى مؤمنان تا باشد كه فلاح يا بى و ظفر به ثواب خداى تعالى . و ابن عامر خواند :
ايّه المؤمنون ، به ضمّ « ها » ، و همچنين في قوله تعالى : أَيُّهَا السَّاحِرُ ( 10 ) . . . ، و : أَيُّه الثَّقَلانِ ( 11 ) ، و در كتابت ( 12 ) بى « الف » نبشت . و باقى قرّاء ، به فتح « ها » ( 13 ) خواندند و در كتابت ( 14 ) « الف » نبشتند ، و ( 15 ) در حال وقف « الف » بگفتند چنان كه : رأيت زيدا .
قوله تعالى : * ( وَأَنْكِحُوا الأَيامى مِنْكُمْ ) * - الاية ، حق تعالى در اين آيت امر كرد مكلَّفان را به آن كه : بيوگانى كه با ايشان متعلَّق باشند ( 16 ) ، ولايت ايشان به دست
هامش
( 1 ) . اساس : محبوب ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 2 ) . آل : مردى پير .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها و الارب .
( 4 ) . آب ، آز ، مش : او .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها و عاصم .
( 8 - 6 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 7 ) . آج ، لب ، آل : كنايات .
( 9 ) . آج ، لب ، آل الاية .
( 10 ) . سورهء زخرف ( 43 ) آيهء 49 .
( 11 ) . سورهء رحمن ( 55 ) آيهء 31 .
( 14 - 12 ) . اساس : كتبت ( كتابت ) ، همهء نسخه بدلها : كتب .
( 13 ) . اساس : « الف » ، به قياس با نسخهء آط ، و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 15 ) . چاپ شعرانى ( 8 / 208 ) ابو عمرو و كسائى .
( 16 ) . همهء نسخه بدلها و .