باشد شما را ، يعنى ( 1 ) رجوع و بازگشتن از تهمت دور تر باشد ، و بهتر ( 2 ) و صالحتر . * ( وَاللَّه بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ) * ، و خداى عالم است به آنچه شما كنى .
گفتند ( 3 ) : چون اين آيت آمد ، بعضى صحابه گفتند : يا رسول اللَّه ! پس اين خانات و مساكن كه در راه شام هست كه در آن جا كس نباشد ، آن جا نيز نرويم بى دستورى ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد : * ( لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ ) * ، بر شما بزهاى نيست كه در خانهها شوى كه مسكون نباشد ، [ 98 - ر ] و نه سرايها مسكن باشد [ و در آن جا كس نباشد ] ( 4 ) . * ( فِيها مَتاعٌ لَكُمْ ) * ، و متاعى از آن شما در آن جا باشد ، اگر در آن جا روى بى دستورى روا باشد .
مفسّران در آن ( 5 ) بيوت خلاف كردند ، قتاده گفت : مراد كاروان سرايهاست و جايى كه متاع باشد و مشترك ، و خانههايى ( 6 ) كه براى سايله و رهگذريان بنا كرده باشند كه غربا در آن جا روند و آن جا متاع خود بنهند .
مجاهد گفت : در راه مدينه خانهها ( 7 ) ست كه ايشان پالان و آلت شتر ( 8 ) آن جا بنهادندى ، و راهها ايمن بودى كس بر نداشتى . گفتند : آن جا نيز به دستورى در رويم ؟ خداى تعالى گفت : آن جا رواست كه بى دستورى در روى .
محمّد بن الحنفيّه - رضى اللَّه عنه - گفت : خانههاى مكّه خواست : سَواءً الْعاكِفُ فِيه وَالْبادِ ( 9 ) . . . ، و حضرى و بدوى در او يكى باشد . ضحّاك گفت :
خرباتى ( 10 ) است كه مسافر در او فرو ( 11 ) آيد تابستان و زمستان . عطا گفت : مراد مزابل است كه در آن جا قضاى حاجت كنند . ابن زيد گفت : انبار خانهها ( 12 ) ست كه در بازار ( 13 ) و كاروان سرايها باشد . ابن جريج گفت : بر عموم هر خانه است كه در او كس نباشد ، براى آن كه استيناس براى آن مىبايد ( 14 ) تا هجوم نكنند بر عورتى از عورات .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 2 ) . آج ، لب باشد .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : گفت .
( 4 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 5 ) . ديگر نسخه بدلها : ندارد .
( 6 ) . آط ، آب : جايها ، آز ، آل ، مش : جايى .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : جايها .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مش : اشتر .
( 9 ) . سورهء حج ( 22 ) آيهء 25 .
( 10 ) . آط ، آج ، آل : حزبتى .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : فرود .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها و اهريان خانهها .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها ها .
( 14 ) . آج ، لب ، آل ، مش كه .