رسول - عليه السّلام - بفرمود تا از ميان ايشان جدا كردند ، آنگه گفت : اگر نه اين سوگندهاستى مرا در كار اينان راى بود ، آنگه گفت : بنگرى اين فرزند كه بيارد اگر اصهبى باشد - كه رنگ با سياهى زند - از شريك بن السّحماء ( 1 ) است ، اگر سپيد رنگ باشد و ستبر ( 2 ) ساق از او نيست . چون بزاد فرزند اشبه النّاس به شريك بود ، اين سبب نزول آيت است قوله : * ( فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّه ) * .
در اين لفظ خلاف كردند كه اين « شهادت » ( 3 ) گواهى است يا سوگند « اربع شهادات » . مذهب ما و مذهب شافعى و مالك و ربيعه و ليث و ابن شبرمه و ثورى و احمد و اسحاق و قول سعيد بن المسيّب و سليمان بن يسار و حسن بصرى آن است كه : اين « شهادات » ، به معنى سوگندهاست لقوله تعالى : باللَّه ، [ فانّه لا يقال شهد باللَّه ، به معنى گواهى انّما ] ( 4 ) يقال : شهد باللَّه اى حلف باللَّه . و زهرى و حمّاد بن ابي سليمان و ابو حنيفه و اصحابش گفتند : اين شهادت گواى ( 5 ) است .
آنگه بنا بر اين مذهبها خلاف كردند در آن كه لعان از كه درست باشد ، اينان گفتند - كه ذكرشان كرديم باز پسين - كه از آنان درست بود كه اهل گواهى باشند ، كه اين گواهى است .
و آنان كه گفتيم ، اوّلا گفتند : از ( 6 ) هر دو كس كه ميان ايشان زنا شوهرى باشد صحيح بود چون عاقل و مكلَّف باشند [ 89 - ر ] ، سواء اگر بنده باشند ، اگر آزاد ، اگر كافر باشند و اگر مسلمان ، و اگر يكى چنين باشد و يكى چنان و اگر حدّ زده باشد ( 7 ) در قذف و اگر نباشد ( 8 ) دليل بر مذهب صحيح از اين عموم آيت است من غير فصل و لا طريق ( 9 ) .
و دليل ديگر ، قول رسول است - عليه السّلام - در [ حديث ] ( 10 ) شريك بن سحماء :
هامش
( 1 ) . اساس : السمحاء ، به قياس با نسخهء آط ، تصحيح شد .
( 2 ) . آج ، لب ، آل : سطبر .
( 3 ) . آط ، آب ، آز ، لب ، آل ، مش : شهادات .
( 4 ) . اساس : افتادگى دارد ، به قياس با نسخه آط و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آط : گواهى .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها اين .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آب : باشند .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : نباشند .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : فرق .
( 10 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .