او باد اگر اين مرد راستيگر است ( 1 ) در اين ( 2 ) گفت .
آنگه رسول - عليه السّلام - ميان ايشان جدا كرد و حكم كرد كه فرزند زن راست ، و او را نسبت باهلال نكنند ، و اين زن را به اين معنى سرزنش نكنند پس از اين .
آنگه رسول - عليه السّلام - گفت : اگر اين فرزند كه آرد بر فلان صفت باشد شوهر راست ، و اگر بر فلان صفت باشد آن راست كه به او متّهم كردند . او را فرزند ( 3 ) بر صفت مكروه آمد ، با هيچ پدر نسبت ( 4 ) نكردند او را ، و او بزرگ شد و به اميرى مصر افتاد ، و پدرى پيدا نبود او را .
حسن بصرى گفت : چون آيت اوّل آمد : * ( وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ) * - الاية ، سعد عباده گفت : يا رسول اللَّه ! اگر چنان كه مردى در خانه شود ، مردى را بيند با زن خود ، اگر بكشدش باز كشند ( 5 ) او را ، و اگر بگويد ، هشتاد تازيانه بزنند او را ، و اگر به طلب چهار كس گواه شود كه ( 6 ) او باز آيد مرد فارغ شده باشد و رفته ، اين مرد كه اين بيند به شمشير بزند آن مرد را ؟ رسول - عليه السّلام - گفت :
كفى بالسّيف شا . . . ،
خواست تا گويد : « شاهدا » تمام نگفت . آنگه گفت : اگر نه آنستى كه مرد غيور دست - فرو نتواند داشت مسارعت كند اين تمام بگفتمى ، و باقى حديث تا به آخر چنان كه رفت .
عبد اللَّه عبّاس گفت به دگر روايت و مقاتل كه : سبب نزول آيت آن بود كه ، چون ( 7 ) آيت آمد : * ( وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ ) * - الاية ، رسول - عليه السّلام - روز آدينه بر منبر ( 8 ) اين آيت بر خواند ، عاصم بن عدىّ الانصارى بر پاى - خاست ( 9 ) و گفت : يا رسول اللَّه ! يكى از ما چون مردى را بيند با زن خود طاقت ندارد كه خاموش باشد ، چون بگويد آنچه ديده باشد هشتاد ( 10 ) تازيانهاش بزنند ( 11 ) و گواهيش
هامش
( 1 ) . آط ، آب ، مش : راستگوست ، آج ، لب ، آز ، آل : راستگوى است .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها كه .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : فرزندى .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : تشبيه .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : باز كشندش .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : تا .
( 7 ) . آط ، آب ، آج ، لب اين .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها شد .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : خواست .
( 10 ) . اساس و همهء نسخه بدلها بجز لب : صد ، با توجّه به لب و معنى مورد نظر تصحيح شد .
( 11 ) . اساس : بزند ، به قياس با نسخهء آط و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد .