فقهاست و جوابهاى ( 1 ) آن در كتب اصول فقه مشروح است - و اين جا بيش از اين احتمال نكند .
* ( إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَأَصْلَحُوا ) * ، الَّا آنان كه توبه كنند پس از آن و اصلاح كنند ، پشيمان باشند به آنچه كرده باشند و عزم كنند كه ديگر نكنند و خويشتن دروغزن كنند ، آنگه اسم فسق از ايشان زايل شود . و به قبول شهادت باز شوند به ادلَّه شرعى و اخبار ( 2 ) كه آمده است در اين باب ، منها ، از آن جمله حديث مغيره بن شعبه كه چون جماعتى آمدند و بر او گواهى دادند به زنا در عهد عمر خطَّاب ( 3 ) ، سه كس گواهى بدادند ، و چهارم گفت : من گواهى زنا نمىدهم ، و لكن كارى منكر ديدم . عمر بفرمود تا آن سه كس را حدّ زدند ، دو كس توبه كردند و يكى اصرار كرد . ايشان را با قبول گواهى برد ( 4 ) و آن را كه توبه نكرده بود گواهى نشنيد ، و هيچ ( 5 ) از صحابه بر او انكار نكرد ، دليل كند كه اين اجماع صحابه است . * ( فَإِنَّ اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ، خداى تعالى آمرزنده [ 87 - پ ] و بخشاينده است ، بيامرزد او را و رحمت كند .
قوله تعالى : * ( وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ ) * - الاية ، حق تعالى گفت : و آنان كه ايشان قذف كنند زنان خود را ، و گواه ندارند بر ايشان جز خويشتن را ، * ( فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ ) * ، گواهى يكى از ايشان * ( أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّه ) * ، چهار سوگند به خداى باشد كه بخورند ( 6 ) بر آن كه ايشان راست گويند در آن دعوى كه مىكنند . كوفيان خواندند : [ اربع ] ( 7 ) شهادات ، به رفع « عين » على خبر الابتداء و هو قوله : * ( فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ ) * ، اين مبتداست و اربع خبر اوست ، و باقى قرّاء به نصب « اربع » خواندند على انّه مفعول ، لقوله : * ( فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ ) * ، براى آن كه مصدر عمل فعل كند . و بعضى دگر گفتند : على تقدير فعل محذوف ، و التّقدير : فشهادة احدهم
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : جواب .
( 2 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : اخبارى .
( 3 ) . اساس رضى اللَّه عنه .
( 4 ) . آب ، آز : بزد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها كس .
( 6 ) . آج ، لب : بخورد .
( 7 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط ، از قرآن مجيد افزوده شد .