بل به دست تو جز اعذار و انذارى نيست ، اگر اجابت كنند و الَّا بر تو تاوانى ( 1 ) نيست ، عقوبت و ملامت بر ايشان باشد .
* ( وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِمَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ، و خداى تو عالمتر است به آنچه در آسمان و زمين است ، يعنى احوال و اعمال و ضماير ايشان او بهتر داند هر كسى را بر حسب آنچه او را صلاح باشد مىدارد از رفعت و ضعت و ضيق و سعه ( 2 ) ، چنان كه تفضيل داديم بعضى ( 3 ) پيغامبران را بر بعضى ، آدمى را صفوت داديم ( 4 ) ، و نوح را اجابت دعوت داديم ، و ابرهيم را خلَّت داديم و موسى را درجهء مناجات داديم و عيسى را انواع معجزات داديم ، و سليمان را ملك ( 5 ) داديم و داود را زبور داديم .
آنگه تنبيه كرد ايشان را بر خطايشان ( 6 ) در عبادت اصنام ، گفت بگو اى محمّد :
* ( قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِه ) * ، بگو بخوانى آنان را كه دعوى مىكنى ( 7 ) كه خدايانند بدون ( 8 ) خداى تا بدانى كه ايشان نتوانند بلايى و آفتى از شما بگردانيدن و دفع مضرّتى كردن و كشف بيمارى و درويشى و آفتهاى ديگر . و نيز نتواند تحويل كردن و بگردانيدن ( 9 ) .
آنگه گفت : * ( أُولئِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ ) * ، تقدير آن است كه : يدعونهم ، آنان را كه كافران مىخوانند به خداى و مىپرستند به الهيّت ، و در ايشان اعتقاد محال كردهاند ، ايشان كه معبودانند طلب وسيلت به خداى خود مىكنند و تقرّب به خداى مىكنند هر كدام كه [ 134 - پ ] از ايشان نزديكتر است ، اميد ( 10 ) رحمت او مىدارند و از عذاب او مىترسند ، كه عذاب خداى حذر كردنى است . مفسّران در اين دو قول گفتند :
عبد اللَّه عبّاس و مجاهد و بيشتر مفسّران گفتند : مراد عيسى است و مادرش و فريشتگان كه كافران ايشان را مىپرستيدند ، و ايشان خداى را مىپرستيدند . عبد اللَّه مسعود گفت : جماعتى ( 11 ) كافران ، آنان بودند كه ايشان جماعتى جنّيان را مىپرستيدند ، آن جنّيان ايمان آوردند و خداى پرست شدند ، و اينان ندانستند ، اينان بر
هامش
( 1 ) . مل : تابانى .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : سعت .
( 3 ) . آج ، لب : بر او .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ادريس را رفعت داديم .
( 5 ) . قم : مكنت .
( 6 ) . مل ، آز : خطاى ايشان ، قم ، آط ، آب ، آج ، لب : خطاشان .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : مىكردى .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : دون .
( 9 ) . اساس : بدوانيدن ، از قم آورده شد .
( 10 ) . مل به .
( 11 ) . آب ، آز : جماعت .