* ( فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ ) * ، تقدير آيت آن است كه : فاذا اردت قراءة القرآن ، چون قرآن خواهى خواندن ( 1 ) . و مثله قوله : إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ . . . ( 2 ) ، يعنى إذا اردتم القيام إلى الصّلوة ، چون به نماز بر خواهى خاستن . و مثله قول الشّاعر :
إذا ( 3 ) طحنت فابدئى ( 4 ) بالميمنة
( 5 ) يعنى ، إذا أردت ( 6 ) الطَّحن ، * ( فَاسْتَعِذْ بِاللَّه ) * ، پناه با خداى ده از شيطان رجيم ، يعنى از ديو لعين . و « استعاذت » ، طلب پناه كردن باشد و اين را « سين » طلب گويند ، و گفتند : « عاذ » و « استعاذ » به يك معنى باشد و « با » از صلهء اين فعل است و همچونين ( 7 ) يقال : عاذ بكذا من فلان . و « شيطان رجيم » را شرح دادهايم ( 8 ) در اول كتاب .
فامّا ( 9 ) حكم آيت نيز آن كه ( 10 ) اين امر ، امر است به مندوب به دلالت اجماع و اگر دليل نبودى از روى ظاهر محمول بودى بر وجوب ، چه حكم اوامر قرآن اين باشد كه حمل او بر وجوب كنند . و اتّفاق جملهء فقهاست [ كه استعاذت پيش از قراءت قرآن در نماز و جز نماز سنّت است ] ( 11 ) جز مالك كه او گفت : استعاذت در نوافل ماه رمضان بايد كردن ( 12 ) و تمسّك كرد به حديث كه از رسول - عليه السّلام - روايت كردند كه :
إنّه كان يفتتح ( 13 ) الصّلوة بالحمد للَّه ربّ العالمين
: و تأويل اين حديث آن است كه يفتتح القراءة . او افتتاح قراءت ( 14 ) به اين سورت كردى ، نبينى كه اجماع است كه افتتاح نماز به تكبير كنند ؟ پس معلوم شد كه خبر متروك الظاهر است و دليل صحّت اين قول كه گفتيم پس از اجماع حديث جبير بن مطعم است كه او گفت ، رسول را ديدم كه نماز مىكرد گفت :
اللَّه اكبر كبيرا و الحمد للَّه كثيرا و سبحان اللَّه بكرة و اصيلا اعوذ باللَّه من الشّيطان الرّجيم من نفخه و نفثه و همزه .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : خواند .
( 2 ) . سورهء مائدهء ( 5 ) آيهء 6 .
( 3 ) . قم : فاذا .
( 4 ) . اساس : فابرى ، به قياس با نسخهء قم ، تصحيح شد .
( 5 ) . آط ، آج ، لب : بالهمينه .
( 6 ) . آج : اردتم .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : همچنين .
( 8 ) . قم ، آب ، آز : برفته است ، آط ، آج ، لب : رفته است .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : و امّا .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : بدان كه .
( 11 ) . اساس : ندارد ، از قم افزوده شد .
( 12 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : بايد كرد .
( 13 ) . قم ، آط ، لب : يفتح .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : قرآن .