باشى ( 1 ) بپرسيم و تو آن را تعبير فرمايى ( 2 ) . گفت : بگو ( 3 ) .
ساقى گفت : من در خواب ديدم كه پنداشتمى كه در بستانىام ( 4 ) ، رزى بود ( 5 ) و تا كى ( 6 ) . از آن آن رز سه خوشه انگور داشت من بگرفتمى و كأس ملك به دست من ( 7 ) بودى در آن جا فشردمى و ملك را دادمى تا باز خوردى ( 8 ) .
و خوان سالار گفت : من در خواب ديدمى ( 9 ) كه سه سبد نان بر سر نهاده بودمى و بر آن جا ألوان طعامها بودى سباع الطَّير و مرغان شكارى از سر من آن نان مىخوردندى ، فذلك قوله : * ( وَدَخَلَ مَعَه السِّجْنَ فَتَيانِ . ) * زجّاج گفت : ايشان مملوك را « فتى » خوانند اگر پير باشد و اگر جوان ، و دگر اهل لغت گفتند : « فتى » جوان با قوّت باشد ، قال الشّاعر :
يا عزّ ( 10 ) هل لك في شيخ فتى أبدا
و قد يكون شباب غير فتيان
* ( قالَ أَحَدُهُما ) * ، يكى از ايشان گفت : * ( إِنِّي أَرانِي ) * ، حكايت حال است و أفعال شكّ و يقين از ميان همهء افعال متعدّى باشد به نفس فاعل بى آن كه ذكر نفس كنند ، يقول القايل [ 17 - ر ] : رأيتنى و علمتنى و وجدتنى ( 11 ) و زعمتنى و كذا الباقى ، و رأيتك و زعمتك و وجدتك ، و لا يقال ضربتنى و ( 12 ) قتلتنى و اكرمتنى ، إنّما يقال :
ضربت نفسى و قتلت نفسى . * ( أَعْصِرُ خَمْراً ) * ، أى عنبا . و گفتند : « خمر » به لغت عمان انگور باشد براى آن كه خمر نتوان فشردن چه خمر خود فشرده باشد ( 13 ) . و در قراءت عبد اللَّه مسعود چنين است كه : أعصر عنبا .
اصمعىّ گفت ، معتمر ( 14 ) بن سليمان گفت : اعرابيى را ديدم كه انگور داشت .
هامش
( 1 ) . آز ، آج ، لب : باشد .
( 2 ) . مل : كنى .
( 3 ) . مل ، آب : بگوييد .
( 4 ) . آو ، بم ، آب ، آج ، آز ، لب : در بستانم ، مل : در بستانى بودمى .
( 5 ) . قم : بودى .
( 6 ) . مل : شاخى ، آج : ندارد .
( 7 ) . قم : بر من .
( 8 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : باز خورد .
( 9 ) . مل : ديدم .
( 10 ) . آج : ندارد .
( 11 ) . قم : و حدثتنى .
( 12 ) . بم لا .
( 13 ) . مل : فشرده است .
( 14 ) . مل : مقيم .