آن ( 1 ) . آنگه گفت : واى بر كافران از عذاب سخت كه برايشان خواهد بودن در دوزخ .
آنگه وصف كرد كافران را به آن كه اختيار مىكنند دنيا را و منافع آن را بر آخرت . و محلّ « الَّذين » ( 2 ) جرّ ( 3 ) است براى آن كه صفت « كافرين » است . و استحباب ، طلب محبّت چيز باشد به تعرّض آن ، و محبّت ارادت منافع محبوب باشد .
و استحباب اين جا به معنى اختيار است به قرينهء « على » ( 4 ) ، يقال : استحبّ كذا على كذا ، اذا اختاره عليه ، و منه قوله : وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى ( 5 ) . . . ، اى اختاروا الكفر على الإيمان . حق تعالى دوستى دنيا و اختيار او بر آخرت از جملهء مذمّت شمرد برايشان . و رسول - عليه السّلام - گفت :
حبّ الدّنيا رأس كلّ خطيئة . .
در خبر است كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله - گفت : فرداى قيامت ( 6 ) جماعتى را از امّت من در قيامت آرند و صحايف ايشان بنگرند مردمانى بوده باشند كه : كانوا يقيمون الصلاة و يؤتون الزكوة و يأخذون وهنا من الليل ، نمازها به اوقات و شرايط خود گزارده ( 7 ) باشند و زكات مال داده باشند و به نماز شب قيام كرده باشند ، حق تعالى بفرمايد تا ايشان را به دوزخ برند . گفتند : يا رسول اللَّه ! به چه جرم ايشان را به دوزخ برند ؟ گفت : گناه ايشان آن باشد كه :
كلَّما بدا لهم شىء من الدّنيا وثبوا عليه
، با اين خصال چون از دنيا چيزى پديد آمدى ، به آن جستندى ( 8 ) و بر او حرص ( 9 ) نمودندى . * ( وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * ، بيان كرديم كه : « صدّ » ، هم لازم است و هم متعدّى ، از راه خداى مىبرگردند و ديگران را بر مىگردانند ، يعنى مسلمانى . و سبيل و طريق يكى باشد ، و هم مذكّر است و هم مؤنّث . * ( وَيَبْغُونَها عِوَجاً ) * ، و طلب كنند آن را كژّى ، يعنى خواهند تا كژ كنند آن را و در دين و كار و كلام « عوج » گويند به كسر ( 10 ) و در چوب و ديوار و آنچه اجسام باشد به فتح « عين » عوج گويند .
هامش
( 1 ) . آو ، بم ، آج ، لب به ملك ، آب ، آز ملك .
( 2 ) . آج ، لب : الذى .
( 3 ) . مل : خبر .
( 4 ) . مل ما .
( 5 ) . سورهء فصلت ( 41 ) آيهء 17 .
( 6 ) . آو ، بم ، فردا د قيامت / در قيامت .
( 7 ) . آج ، لب : گذارده .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : باز جستندى .
( 9 ) . قم : حريصى .
( 10 ) . آو ، بم ، آب ، آز عين .