مقام ايشان باشد . و مأوى [ 50 - پ ] جايى باشد كه مرد با او شود ، و « مهاد » ، فراش باشد .
آنگه هم بر طريق مثل گفت : * ( أَ فَمَنْ يَعْلَمُ ) * ، آن كس كه او داند كه آنچه خداى تعالى فرو فرستاد ، و آنچه از قبل او به فرمان او فرود آوردند ، حقّ است و صدق است و درست و راست است ، چنان باشد كه او نابينا بود ، يعنى او كافر و جاهل و نادان . و عمى و كورى ، كنايت است از اين چيزها . و لفظ استفهام است و مراد جحد و تقريع ، يعنى ، اين چونان ( 1 ) نباشد . آنگه گفت : * ( إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الأَلْبابِ ) * ، اين انديشه و تفكّر و تذكّر خداوندان عقل كنند .
* ( الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّه ) * ، محلّ * ( الَّذِينَ ) * ، رفع است براى آن كه صفت اولوا الالباب است ، و صفت اين عاقلان ( 2 ) آن است كه به عهد خداى وفا كنند و بر اوامر او كار كنند و از مناهى ( 3 ) او اجتناب كنند و عهد و ميثاق بنشكافند . و « ميثاق » ، مفعال باشد از وثيقت و استوارى .
* ( وَالَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّه بِه أَنْ يُوصَلَ ) * ، و نيز صفت ايشان آن بود كه بپيوندند به آنچه خداى فرمود كه پيوند كنند . بعضى مفسّران گفتند : مراد ايمان است به جمله پيغامبران و جمله كتابها ، چنان كه گفت : لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِه ( 4 ) . . . ، و در عكس اين گفت : نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ » . . . ، و بيشتر مفسّران گفتند : مراد صلت رحم است ، كه رحم بپيوندند و قطع نكنند .
ابو سلمه ( 6 ) روايت كرد كه : ابو الدّرداء ، بيمار شد . صحابه به پرسيدن او رفتند ( 7 ) ، حديث صلت رحم بر آمد ( 8 ) و آن كه رسول گفته است :
صلة الرّحم تزيد فى العمر ،
رحم پيوستن در عمر بيفزايد .
عبد الرّحمن عوف گفت ، از رسول - عليه السّلام - شنيدم كه گفت ، خداى تعالى گفته است : من خداى رحمانم ، رحم بيافريدم و نام آن از نام خود بشكافتم ، هر كه آن
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : چنان .
( 2 ) . آو ، بم ، آب : علقا ، مل : عقلا .
( 3 ) . قم : نواهى .
( 4 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 285 .
( 5 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 150 .
( 6 ) . قم : ابو مسلم .
( 7 ) . مل : شدند .
( 8 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : فراز آمد .