رعدى پديد آمد و برقى ، و يكى شرر از آن برق بيوفتاد و بر آن كافر آمد ( 1 ) و او را بسوخت . ياران بازگشتند تا رسول را خبر دهند . در راه جماعتى صحابه پيش ايشان بر - افتادند ( 2 ) و گفتند : چگونه سوخت صاحب شما به صاعقه ؟ گفتند : شما چه دانى ؟
گفتند : خداى تعالى آيت فرستاد كه : * ( وَيُرْسِلُ الصَّواعِقَ فَيُصِيبُ بِها مَنْ يَشاءُ وَهُمْ يُجادِلُونَ فِي اللَّه ) * ، يعنى آن كافر را ، * ( وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحالِ . ) * حسن را گفتند :
« شديد المحال » ، چه باشد ؟ گفت : شديد الحقد ، سخت كينه است . امير المؤمنين على ( 3 ) گفت : شديد الاخذ ، سخت گرفتن است . مجاهد گفت : شديد القوّة ، سخت قوّت است . ابو عبيد ( 4 ) گفت : سخت عقوبت است . و « محال » ، مماحله ( 5 ) بود ، و آن مماكره و مغالبه باشد ، و اصل او از سختى و قوّت است ، تقول العرب : محّلنى على فلان ، اى قوّنى عليه ، و المحل ، شدّة القحط ، و قال الاعشى :
فرع نبع يهتزّ ( 6 ) فى غصن المج . . .
د عزيز ( 7 ) النّدى شديد المحال
* ( لَه دَعْوَةُ الْحَقِّ ) * ، او راست ، يعنى خداى را - جلّ و عزّ - دعوت حق و صدق و درستى و راستى . و اضافت دعوت با حق ، چنان است كه اضافت يوم الجمعة و مسجد الجامع ، لاختلاف اللَّفظين . و روا بود كه ، معنى آن باشد كه : له دعوة الى الحقّ ، او را دعوتى است با حق ، يعنى او دعوت مىكند با حقّ و پيغامبران او به فرمان او .
امير المؤمنين على - عليه السّلام - گفت : دعوت حق توحيد است ، و عبد اللَّه عبّاس گفت : شهادة ان لا إله الَّا اللَّه . * ( وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِه ) * ، و آنان را كه ايشان مىخوانند ، - يعنى مشركان - از اين اصنام خود بدون خداى - عزّ و جلّ ، * ( لا يَسْتَجِيبُونَ لَهُمْ بِشَيْءٍ ) * ، اجابت نكنند ايشان را ، يعنى داعيان را از خيرى و نفعى و دفع مضرّتى ، * ( إِلَّا كَباسِطِ كَفَّيْه إِلَى الْماءِ لِيَبْلُغَ فاه ) * ، الَّا چون كسى كه دست به آب
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : افتاد .
( 2 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : باز آمدند ، مل : باز بودند .
( 3 ) . آو ، بم عليه السّلام .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : ابو عبيده .
( 5 ) . اساس : محاوله ، كه با توجه به اجماع نسخه بدلها و كتب لغت تصحيح شد .
( 6 ) . آج : يهز .
( 7 ) . كذا در اساس و نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 6 / 475 ) : غزير .