در آيت اين دليل نيست براى آن كه در آيت بيشتر از زياده و نقصان نيست ، امّا آن كه به حيض باشد يا بجز حيض در آيت نيست ، امّا مدّت حمل بنزديك ما كمتر از شش ماه نباشد و بيشتر از نه ماه نباشد و به يك روايت يك سال .
و مذهب ابو حنيفه و جماعتى آن است كه : بيشتر مدّت حمل دو سال باشد ، و مذهب شافعى آن است كه : چهار سال باشد و چنين گفت كه ، حمّاد بن سلمة گفت هرم بن حيّان به چهار سال بزاد ، و چون بزاد دندانهايش تمام بر آمده بود .
و در خبر است كه در عهد عمر خطَّاب زنى را پيش او آوردند كه به شش ماه بار بنهاده بود و بر او دعوى كرد شوهر كه كودك نه مراست ( 1 ) به علَّت آن كه به شش ماه وضع افتاده بود . عمر ( 2 ) بفرمود تا زن را رجم كنند . امير المؤمنين على گفت - عليه السّلام : ان خاصمتك بكتاب اللَّه خصمتك ، اگر اين زن به كتاب خداى با تو خصومت كند تو را غلبه كند . گفت : چگونه ؟ گفت : قال اللَّه تعالى : وَحَمْلُه وَفِصالُه ثَلاثُونَ شَهْراً ( 3 ) . . . ، و قال : وَالْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ ( 4 ) - الايه ، چون مدّت رضاع به دو سال بنهند ( 5 ) چنان كه خداى تعالى نهاد ( 6 ) دو سال تمام بيست و چهار ماه باشد تا به سى ماه ، شش ماه ماند كه مدّت حمل بوده باشد . عمر گفت :
راست گفتى ( 7 ) و بفرمود تا زن را رها كردند .
قوله : * ( وَما تَغِيضُ الأَرْحامُ ) * ، اى ما تنقص ، و الغيض ، النّقصان ، يقال : غاض الماء يغيض غيضا [ ، و منه الحديث : لا تقوم السّاعة حتّى يكون الولد غيظا ( 8 ) و المطر قيظا و يغيض الكرام ] ( 9 ) و تفيض اللَّئام فيضا ، و قال ( 10 ) تعالى : وَغِيضَ الْماءُ ( 11 ) . . . ، اى نقص ، و « غاض » هم لازم است و هم متعدّى ، چنان كه « نقص » ، هم لازم است و هم متعدى ، يقال : غاض الماء و غضته انا . * ( وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَه بِمِقْدارٍ ) * ، و هر چيزى بنزديك خداى - جلّ جلاله - به اندازه باشد . در معنى او دو قول گفتند : يكى آن كه ،
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : از من نيست .
( 2 ) . قم رضى اللَّه عنه .
( 3 ) . سورهء احقاف ( 46 ) آيهء 15 .
( 4 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 233 .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : دو سال باشد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : گفت .
( 7 ) . آو ، بم راست گفتى ، آج ، لب : فرمودى .
( 8 ) . ديگر نسخه بدلها : غيضا .
( 9 ) . اساس ، افتادگى دارد ، از قم آورده شد .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل اللَّه .
( 11 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 44 .