سبيل استهزا گفتند ( 1 ) : اگر اين عذاب كه ما را وعده مىدهى ( 2 ) آن را اصلى هست بيار ، چنان كه حكايت كرد از ايشان : وَإِذْ قالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كانَ هذا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ ( 3 ) فَأَمْطِرْ عَلَيْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ أَوِ ائْتِنا بِعَذابٍ أَلِيمٍ ( 4 ) .
* ( وَقَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلاتُ ) * ، و از پيش ايشان بر امّتان گذشته عقوبتها رفت از انواع عذاب . و واحد مثلات ، مثله باشد بفتح الميم و ضمّ الثّاء ، و مثله : صدقة و صدقات . و بنو تميم گفتند : مثلات به دو ضمّه ، و واحدش مثله باشد . مثل : غرفة و غرفات ، و فعل او مثلت به مثلا كضربته ضربا ، آيد . * ( وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلى ظُلْمِهِمْ ) * ، و خداى تو اى محمّد ! خداوند آمرزش است مردمان را بر ظلمشان ، و اين از جملهء آياتى است كه به او استدلال كردند بر اصحاب وعيد براى آن كه خداى تعالى بر اطلاق گفت : من بيامرزم مردمان ظالم را ، و توبه شرط نكرد ، آنگه بر عادت خود وعيد با اين وعد ( 5 ) مقرون كرد و گفت : خداى سخت عقوبت است تا بدانند كه هر دو به اوست ( 6 ) و متعلَّق به مشيّت و ارادت اوست .
سعيد بن المسيّب گفت ، چون اين آيت آمد ، رسول - عليه السّلام - گفت : اگر نه عفو خداى بودى و تجاوز او ، هيچ آدمى را عيش خوش نبودى [ 43 - پ ] و اگر نه وعيد و عقاب او بودى ، همهء آدميان پشت با عفو ( 7 ) او گذاشتندى ( 8 ) .
* ( وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه آيَةٌ ) * ، حق تعالى گفت ، كافران مىگويند :
* ( لَوْ لا أُنْزِلَ ) * ، و المعنى ، هلَّا انزل ، و اين كلمت تحضيض است . اين حكايت قول ايشان است كه گفتند بر سبيل طعن : چرا آيتى و دلالتى از خداى فرو نمىآيد بر او اگر پيغامبر است تا حجّت نبوّت او باشد و دليل صحّت قول او باشد ؟ حق تعالى براى او جواب داد ، گفت : * ( إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ ) * ، تو پيغامبرى و ترسانندهاى ، آنچه به تو تعلَّق دارد اداى رسالت و اعذار و انذار است ، نه انزال آيات ، چه آن به خداى تعلَّق دارد و به حسب مصلحت انزال كند . * ( وَلِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ ) * ، و هر گروهى را رهنمايى و دعوت
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : مىگفتند .
( 2 ) . آو ، بم ، آز ، آج ، لب : مىدهند .
( 3 ) . اساس : عندنا ، با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 4 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 32 .
( 5 ) . آو ، بم ، آب ، آز ، آج ، لب : وعده .
( 6 ) . مل ، آج ، لب : با اوست .
( 7 ) . آج ، لب : به عفو .
( 8 ) . آو ، بم : گزاشتندى .