رمضان ، شوّال ، ذو القعده ، ذو الحجّة .
اما محرّم را براى آن محرّم خوانند كه : عرب حرام داشت در آن ماه قتال كردن ( 1 ) .
و صفر را براى آن صفر خوانند كه : مكّه در اين ماه خالى بودى از مردمان . و گفتند :
براى آن كه در اين ماه وبايى پديد آمد كه ايشان را رويها زرد شد ، و ابو عبيده گفت :
براى آتش صفر خوانند كه : در اين ماه مشكهاى ايشان از شير خالى شدى .
و اين دو ماه را براى آن ربيع خوانند كه : در اين ماهها نبات زمين بسيار شدى ، و گفتند ، براى آن ربيع خوانند كه : ارتبعوا ( 2 ) في مساكنهم ، اى اقاموا .
و دو ماه را جمادى براى آن خوانند كه : آب در او بيفسردى .
و رجب را براى آن [ رجب ] ( 3 ) خوانند كه : ايشان را ترجيب و تعظيم كردندى ، و يقال : رجبته و رجّبته ، اى عظَّمته به تخفيف و تشديد ، قال الكميت :
و لا غيرهم ابغي لنفسي جنّة
و لا غيرهم ممّن اجلّ و ارجب
[ و يروى : ارجب ] ( 4 ) و گفتهاند : براى آن رجب خوانند او را كه : در اين ماه قتال نكردندى من قولهم : رجل ارجب اذا كان اقطع لا يمكنه العمل . « ارجب » ، دست بريده باشد كه كارى نتوان كردن ( 5 ) . و در خبر آوردهاند كه : رسول - عليه السّلام - را پرسيدند از رجب ، گفت : نام جويى است در بهشت از شير سپيدتر و از انگبين شيرينتر . هر كه روزى از اين ماه روزه دارد ، خداى تعالى او را از آن جوى آب دهد .
و شعبان را براى آن شعبان خوانند ( 6 ) كه : قبايل در اين ماه منشعب ( 7 ) و متفرّق شدى . و انس روايت كرد كه ، رسول - عليه السّلام - گفت : براى آن كه اين ماه را شعبان خوانند كه حسنات در او منشعب ( 8 ) شود . و هم از رسول - عليه السّلام - روايت كردند كه گفت : براى آن كه ارزاق مؤمنان در او منشعب شود .
و اختلاف اقوال در ماه رمضان برفته است در سورة البقره ، [ 75 - ر ] ، و از جملهء اقوال يكى آن است كه : اشتقاق او از « رمضاء » است ، و آن ريگ گرم باشد . و
هامش
( 1 ) . اساس : حرام كردن ، به قياس نسخهء آو ، و اتفاق نسخهها ، تصحيح شد .
( 2 ) . اساس : اربعوا به قياس با نسخهء آو ، و اتفاق نسخهها تصحيح شد .
( 4 - 3 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 7 - 5 ) . آو ، آج ، بم ، لب : نتواند كرد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : خواندند .
( 8 ) . آج ، لب : متشعّب .