دوازده ماه نهادند جز كه ( 1 ) ماههاى عجم بر آفتاب باشد و ماههاى عرب بر هلال ماه كه نو مىشود ، قال اللَّه تعالى : الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبانٍ ( 2 ) . و اشتقاق شهر از شهرت كار اوست در آنچه مردم محتاج باشند در آن به او در محاسبات و معاملاتشان و محلّ ديونشان و حجّ و روزه و عباداتى كه محتاج باشند در آن به ماه . * ( فِي كِتابِ اللَّه ) * در كتاب خداى . گفتند : در لوح محفوظ ، و گفتند : در قضاى و حكمى كه كرد آن روز كه آسمان و زمين آفريد ، و گفتند : در كتابهايى كه بر پيغامبران فرو فرستاد . * ( يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ ) * آن روز كه آسمان و زمين [ آفريد ] ( 3 ) تعلَّق دارد به عند اللَّه ، يعنى اين حكم بنزديك خداى آن روز تقرير افتاد كه ، خداى تعالى آسمان و زمين آفريد ، و عامل در او آن معنى است كه : در * ( عِنْدَ اللَّه ) * هست از استقرار اى ، استقرّ هذا الحكم عند اللَّه * ( يَوْمَ ) * و او عمل كرده است در هر دو ظرف ، ظرف مكان و ظرف زمان .
* ( مِنْها أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ) * از آن ، يعنى ماهها چهار ( 4 ) حراماند . واحد فرد و ثلثة سرد يكى تنها و آن : رجب است . و سه پيوسته و آن : ذو القعده و ذو الحجّه و محرّم است . و براى آن حرام خواند ( 5 ) آن را [ كه حرام كرد آن را ] ( 6 ) ، براى حرمتش ، و گفتند : براى آن حرام خواند اين ماهها را كه انتهاك حرمات در اين ماههاى ( 7 ) عظيمتر بود ، و عرب اين ماهها را حرمت داشتندى و تعظيم كردندى تا اگر مرد قاتل پدر و برادر خود را ديدى در اين ماه ، او را تعرّض نكردى ( 8 ) از حرمت اين ماهها . و قولى آن است كه : رجب را ، از اين ماههاى حرام ، براى آن اصمّ خوانند كه در او آواز سلاح نشنيدندى . در جاهليّت چندين حرمت بود اين ماهها را ، و چون اسلام آمد اين ماهها را جز حرمت و فضيلت نيفزود ، و على الخصوص ماه رجب كه حق تعالى از ماههاى اين چهار ماه برگزيد ، و از چهار ماه ، ماه رجب برگزيد . و ابو سعيد خدرى روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه گفت :
الا انّ رجبا شهر اللَّه الاصمّ و انّما سمّى الاصمّ لانفراده من الاشهر الحرم .
و ابو رجاء العطاردىّ گفت : اين ماه را در جاهليّت منصل [ 75 - پ ] الاسنّة و مضر الاسنّة گفتندى ، هيچ آهنى بر رمحى رها نكردندى و الَّا بگرفتندى ( 9 ) .
هامش
( 1 ) . آج ، مل ، لب : چرا كه .
( 2 ) . سورهء الرّحمن ( 55 ) آيهء 5 .
( 6 - 3 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ماه .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : خواندند .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : ماهها .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : نرسانيدى .
( 9 ) . مل : برگرفتندى مج : نگرفتندى .