ان سيم خسفا وجهه تربّدا
في فيلق كالبحر يجري مزيدا ( 1 )
انّ قريشا اخلفوك الموعدا
و نقضوا ميثاقك المؤكّدا
و زعموا ان لست تدعو ( 2 ) احدا
و هم اذلّ و اقلّ عددا
هم بيّتونا بالحطيم ( 3 ) ، هجّدا
و قتلونا ركّعا و سجّدا
رسول - عليه السّلام - گفت :
لا نصرت ان لم انصركم
مرا يارى مكنادا ( 4 ) اگر شما را يارى نكنم . و برخاست و ساز كرد و به جانب مكّه رفت و مكّه بگشاد و اين سال هشتم بود از هجرت . و پيش از آن رسول - عليه السّلام - به غزات تبوك بود و منافقان اراجيف افگنده بودند ، قريش از آن جا دليرى كردند و عهدى كه ميان ايشان و رسول - عليه السّلام - بود بشكستند ، حق تعالى فرمود تا رسول عهد ايشان بيندازد و خبر دهد ايشان را به كارزار ، و ذلك قوله : وَإِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلى سَواءٍ ( 5 ) .
چون سنهء تسع بود ، رسول - عليه السّلام - خواست تا حج كند ، آنگه گفت مشركان حاضر آيند و برهنه طواف كنند و من نخواهم كه آن باشد ، ابو بكر را بخواند ( 6 ) و او را بر موسم با چهل مرد بفرستاد و چهل آيت از اوّل سورت براءت به او داد تا بر اهل موسم خواند ، چون » برفت جبريل آمد و گفت : خدايت سلام مىكند و مىگويد :
لا يؤدّيها عنك الَّا انت او رجل منك
اين آيات از تو ادا نكند مگر تو يا مردى كه از تو باشد .
رسول - عليه السّلام - امير المؤمنين على را - عليه السّلام - را بخواند و سورت جمله به او داد و گفت : برو و بر اهل موسم بخوان ، و ابو بكر را مخيّر كن اگر خواهد با تو بيايد و اگر خواهد باز گردد . امير المؤمنين - عليه السّلام - بيامد بر ناقهء عضباء - بر ناقهء رسول - عليه السّلام - نشسته ( 8 ) و ابو بكر را به ذو الحليفه دريافت . جابر عبد اللَّه ( 9 ) انصارى گويد :
من با امير المؤمنين على بودم ، چون رسول او را از قفاى ابو بكر بفرستاد به جايى رسيديم كه آن را عرج گويند وقت صبح بود و ابو بكر نماز بامداد خواست كردن ناقهء على
هامش
( 1 ) . آو ، بم ، آن : مريدا آج : مويدا .
( 2 ) . اساس : أدعو به قياس با نسخهء آو ، و اتفاق نسخهها تصحيح شد .
( 3 ) . آج : در حاشيه به نقل از سيرة النبويّه : بالوتير ، با اين توضيح كه : الوتير ماء باسفل المكّة لخزاعه .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : مكناد .
( 5 ) . سوره انفال ( 8 ) آيه 58 .
( 6 ) . اساس رضى اللَّه عنه .
( 7 ) . آو ، آج ، بم ، مج ، لب او مل ابو بكر .
( 8 ) . مل : بر ناقهاى كه رسول - عليه السّلام - نشستى و او را غضباء خواندندى نشسته .
( 9 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مج : ابو عبد اللَّه .