مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِه ( 1 ) ، وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحاتِ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ ( 2 ) ، مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِه وَمَنْ أَساءَ فَعَلَيْها وَما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ ( 3 ) - الى ما لا يحصى كثرة ، قرآن همه از اين است ( 4 ) چون خبرى ( 5 ) آيد به خلاف ادلَّهء عقل و آيات محكمهء قرآن اگر هيچ احتمال تأويلى كند كه مطابق آن ادلَّه شود بر آن حمل كنند ، و اگر نبود در ( 6 ) توقّف كنند يا رد كنند كه رسول - عليه السّلام - چنين فرمود كه :
اذا أتاكم عنّي حديث فاعرضوه على كتاب اللَّه و حجّة عقولكم فان وافقهما فاقبلوه و الَّا فاضربوا به عرض الجدار ،
چون حديثى از من به شما آيد بر كتاب خداى و حجّت عقل عرضه كنى ( 7 ) ، اگر مطابق باشد قبول كنى ( 8 ) ، و الَّا بر جانب ديوار زنى ( 9 ) ، و اين يك دو خبر براى آن آوردم كه لايق آيت بود و محتمل تأويل - و اللَّه يوفقنا لما فيه المحبّة و الرّضاء .
* ( وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْه أَجْراً عَظِيماً ) * ، اين فعل عطف است بر آن فعل مجزوم من قوله : * ( وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها ) * ، و « لدن » در او چند لغت است : لد ، و لدن ، و لدى و لدى ، و بدهد او را از نزديك خود مزدى عظيم ، يعنى ثواب عمل .
و ابو عثمان النّهدى ( 10 ) گفت كه : به من رسيد كه ابو هريره [ 313 - ر ] مىگويد ( 11 ) كه پيغامبر - صلَّى اللَّه عليه و سلَّم - گفته است كه خداى تعالى بندهء مؤمن را به يك حسنه هزار هزار حسنه بدهد ، مرا عجب آمد تا اتّفاق افتاد كه به حج رفتم ، او را ديدم به مكّه . گفتم : خبرى ( 12 ) از تو روايت مىكنند كه رسول - عليه السّلام - گفت ، و من شنيدم از او كه خداى تعالى بنده مؤمن را به يك حسنه هزار هزار بدهد ، گفت : من نه چنين گفتم ، من گفتم : رسول ( 13 ) دو هزار حسنه بدهد ، و اگر
هامش
( 1 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 123 .
( 2 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 124 ، وز و .
( 3 ) . سورهء فصلَّت ( 41 ) آيهء 46 .
( 4 ) . آج ، لب ، فق ، مر : همه از اين معنى مىگويد كه مىشنوى .
( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مر : خير .
( 6 ) . آج ، مر : در او .
( 7 ) . فق ، مر : كنيد .
( 8 ) . فق ، مر : زنيد .
( 9 ) . زنى / زنيد .
( 10 ) . اساس ، آج ، لب ، فق ، مر : ابو عثمان الهندى ، با توجّه به وز تصحيح شد .
( 11 ) . آج ، لب ، فق ، مر : مىگفت .
( 12 ) . وز : چيزى .
( 13 ) . اساس افتادگى دارد ، از وز افزوده شد .