مجاهد و نخعى گفتند : نصيب او بدهيد ( 1 ) از وفا و نصرت و معاونت و ديت آنچه بر آن عهد كرده اى ( 2 ) دون ميراث ، و بر اين قول آيت منسوخ نباشد لقوله تعالى : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ( 3 ) ، و
لقول النّبيّ - عليه السّلام : اوفوا للحلفاء عقودهم التي عقدت أيمانكم ،
وفا كنيد ( 4 ) با حليفانتان به آنچه بر آن سوگند خورده باشى ( 5 ) .
و روز فتح مكه در خطبه گفت : آنچه در جاهليت كرده اى ( 6 ) از عهد ( 7 ) سوگند نگاه دارى ( 8 ) كه اسلام آن را نيفزود الَّا قوّت و زيادت ، و از آن پس سوگند مخورى ( 9 ) و محالفت مكنيد ( 10 ) كه لا حلف فى الإسلام .
و عبد الرّحمن عوف ( 11 ) روايت كرد كه رسول - عليه السّلام - گفت : به سوگند مطيّبان حاضر بودم و من كودك بودم با بعضى اعمام خود ، و اختيار نكنم كه آن عهد شكافته شود ( 12 ) ، به بدل آن مرا شتران سرخ موى سياه چشم باشد .
عبد اللَّه عبّاس و ابن زيد گفتند : آيت در آنان آمد كه رسول - عليه السّلام - ميان ايشان برادرى داد روز مؤاخات از مهاجر و انصار ، چون به مدينه آمد ايشان به آن برادرى ميراث گرفتندى ، آنگه به آيت فرايض منسوخ شد . .
سعيد بن المسيّب گفت : آيت در آنان آمد كه ايشان پسرى ( 13 ) خواندگان يافتندى ( 14 ) در جاهليّت ، و از جملهء ايشان زيد حارثه بود كه رسول - عليه السّلام - او را به پسرى برخواند ، خداى تعالى فرمود كه ايشان را از وصيّتى نصيبى كنند ، و ميراث خويشان را باشد . فذلك قوله : * ( فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ ) * ، يعنى من الوصيّة .
* ( إِنَّ اللَّه كانَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيداً ) * ، كه خداى تعالى بر همه چيزى گواه است . و مورد اين كلمه تهديد و وعيد است تا مردمان خلل نكنند به آنچه واجب باشد در اين باب .
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق : بدهى / بدهيد .
( 2 ) . مر ، تب : كردهايد .
( 3 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 1 .
( 4 ) . آج ، لب ، فق : كنى / كنيد .
( 5 ) . مر ، تب : باشيد .
( 6 ) . مر : كردهايد .
( 7 ) . مر ، تب و .
( 8 ) . مر ، تب : داريد .
( 9 ) . مر ، تب : مخوريد ، آج ، لب ، فق و اگر خوريد .
( 10 ) . آج ، لب ، فق : مكنى / مكنيد .
( 11 ) . تب : عبد الرّحمن بن عوف .
( 12 ) . آج ، لب ، فق ، مر ، تب و .
( 13 ) . آج ، لب ، فق ، مر ، تب : پسر .
( 14 ) . آج ، لب ، فق ، مر : گرفتند ، تب : گرفتندى .