كرد . * ( وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَواتِ ) * ، خداى فعل تو با تو افگند و تو بر خداى افگندى ، به وقت جزا پيدا شود ، اگر اين جا نمىدانى ، آن جا كه روز جزا بود بدانى . اگر عقاب خداى را كنند بدانى كه قول قول تو باشد و فعل فعل خداى بود . و اگر عقاب تو را كنند ، بدانى كه فعل بد و قول بد و اعتقاد بد تو را بوده است ( 1 ) در خداى تعالى حيث لا ينفعك العلم ، آن جا كه علمت سود ندارد و پشيمان شوى ، آن جا كه پشيمانى در نگيرد و سود ندارد .
اگر گويند : چرا تكرار كرد حديث توبه ، و در آيت اوّل ( 2 ) گفته بود ؟ جواب آن است ( 3 ) : در آيت دوم به آن باز گفت تا مطابقه باشد ميان ارادت او و ارادت آنان كه فساد خواهند تا مطابقه به مقارنه پيدا شود ، كه هر چيز به عكس خويش پيدا گردد .
مفسّران خلاف كردند در آن كه ( 4 ) متّبع شهواتند . مجاهد گفت : مراد زنا كنندگانند كه ايشان چون مفسدند مىخواهند تا شما [ 306 - ر ] همچو ( 5 ) ايشان باشيد ، وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَما كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَواءً ( 6 ) :
و ودّوا لو كفرنا فاستوينا
و صار النّاس كالشّىء المشوب ( 7 )
سدّي گفت : جهودان و ترسايانند كه نكاح محرّمات روا مىدارند . بعضى دگر گفتند : كنيزكانند كه هيچ تحرّج نكنند از اين معانى . قول ديگر اين ( 8 ) است كه جمله مبطلانند كه متابعت اهواء ( 9 ) و شهوات كنند ، و اين اوليتر براى عمومش و ميل ، خلاف استقامت بود . خداى تعالى از تو استقامت و راستى مىخواهد به دلالت آن كه تو را استقامت فرمود ، و به آن دعوت كرد ، و بر آن مدح كرد في آيات كثيرة ، مثل قوله : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ( 10 ) ، و قوله : إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّه ثُمَّ اسْتَقامُوا ( 11 ) . . . ، و قوله : لِمَنْ شاءَ مِنْكُمْ أَنْ يَسْتَقِيمَ ( 12 ) ، و قوله : وَيَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً ( 13 ) . و اصحاب
هامش
( 1 ) . آج نه .
( 2 ) . آج ، لب ، فق : توبه .
( 3 ) . تب كه .
( 4 ) . آج ، لب ، فق ، مر ، تب : آنان كه .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : همچون .
( 6 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 89 ، تب شعر .
( 7 ) . اساس : و الشّى المثوب ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 8 ) . مر ، تب : آن .
( 9 ) . آج ، لب ، فق ، مر : هوا .
( 10 ) . سورهء فاتحة الكتاب ( 1 ) آيهء 6 .
( 11 ) . سورهء فصلَّت ( 41 ) آيهء 30 .
( 12 ) . سورهء تكوير ( 81 ) آيهء 28 .
( 13 ) . سورهء فتح ( 48 ) آيهء 2 .