* ( أُمَّهاتُكُمْ ) * ، واحد « امّ » باشد ، و در اصل امّهة بوده است على وزن فعّلة ، مثل قبّره و حمّرة ، « ها » در واحد بيفتاد و در جمع باز آمد ، قال الشّاعر ( 1 ) :
أمّهتي خندف و الدّوس أبي
و گفتهاند : اصل « امّ » ، « امّة » بوده است ، و قال الشّاعر ( 2 ) :
تقبّلتها عن أمّة لك طال ما
تنوب ( 3 ) إليها فى النوائب أجمعا
آنگه جمعش « امّات » بود ، قال الشّاعر ( 4 ) :
كانت نجائب منذر و محرّق
امّاتهنّ و طرقهنّ فحيلا
حق تعالى در اين آيت چهارده كس را حرام كرد ، هفت [ 302 - ر ] از جهت نسب ، و هفت از جهت سبب . امّا از جهت نسب مادرانند و إن علون ، چندان كه از جدّات باشند من قبل الأم و الأب داخل باشند تحت اين . * ( وَبَناتُكُمْ ) * ، جمع بنت باشد ، و دختران ، و إن سفلن ، دخترزادگان و پسر زادگان در اين جا داخل باشند . * ( وَأَخَواتُكُمْ ) * ، جمع اخت ، و خواهرانتان من قبل الأب و الأم ، أو من قبل الأب أو من قبل الأم . * ( وَعَمَّاتُكُمْ وَخالاتُكُمْ ) * ، و عمّگان ( 5 ) و خالگان ( 6 ) على اختلاف أنسابهنّ . * ( وَبَناتُ الأَخِ ) * ، و دختران برادر ، و إن نزلن على اختلاف أحوالهم . * ( وَبَناتُ الأُخْتِ ) * ، و إن نزلن ، و دختران خواهر اگر چه نازل شوند بر اختلاف انسابشان ، اين هفت از جهت نسب حرامند .
و امّا آنان كه از جهت سبب حرامند : * ( وَأُمَّهاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ ) * ، آنان كه شما را شير داده باشند مادر رضاع باشند و خواهران از جهت رضاع ، و هر چه از جهت نسب حرام باشند [ از جهت رضاع حرام ( 7 ) باشند ] ( 8 )
لقوله - عليه السّلام : يحرم من الرّضاع ما يحرم من النّسب .
ابو عبد الرّحمن السّلمي روايت كرد از امير المؤمنين - عليه السّلام - كه گفت : من رسول را - عليه السّلام - گفتم يا رسول اللَّه ! چرا ديگران و دوران را به زنى مىكنى ، و
هامش
( 4 - 1 ) . تب شعر .
( 2 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، تفسير قرطبى ( 5 / 107 ) : تثوب .
( 3 ) . مر : عمتكان .
( 5 ) . مر : خالتكان .
( 6 ) . آج ، لب ، فق نيز .
( 7 ) . اساس : ندارد ، از وز افزوده شد .
( 8 ) . آج ، لب را .