خبرى ضعيف واحد است ، و به خبر واحد ظاهر قرآن رها نكنند و تخصيص نكنند عموم قرآن را به آن ، و قوله : * ( فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَه وَلَدٌ وَوَرِثَه أَبَواه فَلأُمِّه الثُّلُثُ ) * ، گفت :
اگر فرزند نباشد متوفّى را ، وارثان مادر و پدر باشند ، مادر را ثلث رسد و دگر پدر گيرد ( 1 ) ، لدلالة فحوى الخطاب عليه ، براى آن كه فحواى خطاب دليل او مىكند ، و باتّفاق ثلثان باقى پدر را باشد ، اگر در فريضه شوهر يا زن در افتد نصيب خود گيرند از نصف يا ربع و نصيب مادر هم آن ثلث بر جاى باشد ، و نقصان در نصيب پدر آيد . و عبد اللَّه عبّاس و ابن سيرين همچنين گفتند .
و قوله : * ( فَإِنْ كانَ لَه إِخْوَةٌ فَلأُمِّه السُّدُسُ ) * ، اصحابان ما را در اين دو قول است :
يكى آن كه اين برادران مادر را ( 2 ) آنگه حجب كنند از ثلث با سدس كه پدر باشد ، و چون پدر نباشد ( 3 ) حجب نكنند . و گفتند تقدير ( 4 ) آيت چنين است : فإن كان له اخوة و ورثه أبواه فلأمّه السّدس . و بيشتر اصحاب بر آنند كه برادران حجب كنند ( 5 ) مادر را از ثلث با سدس ، سواء اگر پدر باشد و اگر نه ، و اين مذهب جملهء فقهاست الَّا آن است كه مذهب ما آن است كه : چون پدر باشد ( 6 ) ، برادران آنچه از مادر حجب كنند ايشان را نباشد به هيچ وجه ، با پدر افتد و اگر پدر نباشد باقى هم ردّ باشد با مادر تا مادر دانگى به تسميه ببرد و باقى به ردّ ، و با وجود مادر برادران را چيزى نرسد اگر از قبل پدر و مادر باشند يا پدرى يا مادرى ، براى آن كه مادر به درجه نزديكتر است ، و اين برادران كه حجب كنند مادر را از ثلث باشد با سدس ، بايد تا دو باشند يا برادرى و دو خواهر يا چهار خواهر ، و بايد تا از مادر و پدر باشند يا از پدر تنها ، چه اگر از مادر تنها باشند حجب نكنند ، و دو خواهر حجب نكنند به هيچ وجه . و جملهء فقها ( 7 ) ما را خلاف كردند .
و قولى هست عبد اللَّه عبّاس را كه : برادران را تا سه نباشند حجب نكنند حملا
هامش
( 1 ) . مر : برگيرد ، تب : بگيرد .
( 2 ) . آج ، لب ، فق : اين برادر را و مادر را ، مر : اين مادر را و برادر را .
( 3 ) . اساس : باشد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 ) . مر اين .
( 6 - 5 ) . اساس : نكنند ، با توجّه به فق ، مر ، لب تصحيح شد .
( 7 ) . مر گفتند و .