را بهشت ( 1 ) رسد ، آن كه خود برود او را چه رسد ؟ او را ( 2 ) قسمت از ميان دوزخ و بهشت رسد ، يقال : جاء فلان في اخر النّاس و اخراة النّاس و آخراة النّاس و اخريات النّاس .
* ( فَأَثابَكُمْ ) * ، جزا ( 3 ) داد شما را ، و حقيقت ثواب در جزاى خير باشد ، و در جزاى شرّ حقيقت عقاب بود ، امّا بر سبيل توسّع عقاب را ثواب خواند ( 4 ) ، و نظيره قوله : هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ ما كانُوا يَفْعَلُونَ ( 5 ) . . . ، و نظير او در معنى قوله تعالى : فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ ( 6 ) .
و حقيقت بشارت در خير و سرور باشد ، و در عذاب مجاز باشد ، و مثله قول الشّاعر :
اخاف زيادا ان يكون عطاؤه
اداهم سودا أو محدرجة ( 7 ) فتلا ( 8 )
و براى آن به لفظ ثواب گفت كه آن به جاى ثواب بود ايشان را ، اگر بخلاف آن كردندى به بدل آن ثواب بودى ايشان را ، و در بيت همچنين اين بند و تازيانه به جاى عطا بود او را .
حسن بصرى گفت : معنى آيت آن است كه بداد ايشان را روز احد غمى به بدل غم كافران روز بدر ، تا معنى آن باشد كه : يوما لهم و يوما عليهم . و بعضى دگر گفتند : أى غمّا على غمّ ، و گفتهاند : غمّا متّصلا بغمّ ، غمى پيوسته به غمى دگر . غم
هامش
( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : باز آيد به بهشت .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر حاكمى ( دب : جا يكى ) از بهشت و دوزخ ( آج ، لب ، فق ، مر رسد ) و قسمت هر دو بر مؤمن و فاسق - للَّه درّ قائل :علىّ حبّه جنّة قسيم النّار و الجنّةمروصىّ المصطفى حقّا امام الانس و الجنّةهمهء نسخه بدلها بجز وز او را چه رسد ، او را .
( 3 ) . وز : جزاى .
( 4 ) . دب : كنند ، مر : خوانند .
( 5 ) . سورهء مطفّفين ( 83 ) آيهء 36 .
( 6 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 21 ، توبه ( 9 ) آيهء 36 ، انشقاق ( 84 ) آيهء 24 .
( 7 ) . آج ، لب ، فق : مدحرجة ، ضبط بيت در ديوان فرزدق ( 1 / 118 ) چنين است : است :فلمّا خشيت ان يكون عطاؤه
اداهم سودا أو محدرجة سمرا( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق يعنى السّياط .