و اين نماز خوف بود ، به تكبير احرام روى به قبله كند و آنگه چنان كه ستور مىرود يا مرد ( 1 ) را جهت رفتن باشد مىرود و اگر چه نه جهت قبله بود ، و اين يا نماز خوف بود با قلَّت عدد ، و يا نماز شدّت خوف بود در حال مطارده و مسايفه .
فامّا نماز خوف : چون در لشكر مسلمانان كثرتى باشد كه به دو فرقه شوند كه هر فرقتى از ايشان با دشمن مقاومت كنند ، در سورة النّساء بيايد در جاى خود - ان شاء اللَّه . و اين جا نماز چنان بايد كردن كه به تكبير احرام روى به قبله كند ، و آنگه چنان كه مىآيد رود ( 2 ) يا ستور مىراند ، و قراءت بخواند و ركوع و سجود به ايماء و اشارت كند به چشم ، و سجودش از ركوع خافضتر باشد ، و اين نماز شدّت خوف بود .
و اگر در حال مطارده و مسايفه اين قدر نيز نتواند كردن ، به بدل هر يك ركعت نماز بگويد : سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الَّا اللَّه و اللَّه اكبر . و مجزى بود ، و اين روايت سعيد جبير است از عبد اللَّه عبّاس ، و مذهب ماست و مذهب شافعى .
و مجاهد روايت كند از عبد اللَّه عبّاس كه او گفت : خداى تعالى نمازها ( 3 ) فريضه كرد بر زبان رسولش : در حضر چهار ركعت ، و در سفر دو ركعت ، و در حال خوف يك ركعت ( 4 ) [ 318 - پ ] .
زهرى گفت : چون متمكّن نباشد از نماز ( 5 ) ، متذكّر بود نماز را در دل ، يعنى بر نيّت باشد كه به وقت تمكّن قضا كند .
* ( فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّه كَما عَلَّمَكُمْ ) * ، چون ايمن شوى ذكر خداى كنى چنان كه شما را باز آموخت آنچه ندانستى ، يعنى نماز كنى به اركان و حدود و شرايط چنان كه مشروع است .
قوله تعالى :
وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِي ما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ وَاللَّه عَزِيزٌ حَكِيمٌ ‹ 240 › وَلِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ‹ 241 › كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّه لَكُمْ آياتِه لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ‹ 242 › أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقالَ لَهُمُ اللَّه مُوتُوا ثُمَّ أَحْياهُمْ إِنَّ اللَّه لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَشْكُرُونَ ‹ 243 › وَقاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّه وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه سَمِيعٌ عَلِيمٌ ‹ 244 ›
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّه قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَه لَه أَضْعافاً كَثِيرَةً وَاللَّه يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ ‹ 245 ›
و آنان كه وفات آيد ايشان را از شما و رها كنند زنان را
هامش
( 1 ) . چنين است ضبط نسخه اساس .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : مىرود .
( 3 ) . مب ، مر : نمازهاى .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز فق بايد كه .