و جماع را « بعال » گويند ، و منه قال - عليه السّلام ، و از اين جا گفت رسول - عليه السّلام - ايّام تشريق را :
ايام اكل و شرب و بعال .
و شوهر را براى آن « بعل » خوانند كه به كار زن قيام كند و به آن مستقلّ باشد . و اصل « بعل » سيّد باشد و مالك ، قال اللَّه تعالى : أَ تَدْعُونَ بَعْلًا ( 1 ) .
و در شاذ مسلمة بن محارب خواند : « و بعولتهنّ » باسكان « تا » لكثرة الحركات .
* ( أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ ) * ، اوليتر و سزاوارترند به رجعت ايشان يعنى زنان خود ، و تقدير چنين است كه : بردّهنّ اليهم . * ( فِي ذلِكَ ) * ، اشارت است به حال عدّت ، اى في حال العدّة ، براى آن كه چون از عدّت بيرون آمد ( 2 ) ، مالك نفس خود گردد ، و شوهر را بر او سبيلى نباشد به رجعت ، و آيت مختصّ است به رجعيّات دون باينات .
* ( إِنْ أَرادُوا إِصْلاحاً ) * ، لا اضرارا ، اگر اين رجعت بر سبيل اصلاح كنند نه بر سبيل اضرار ، براى آن كه ايشان را عادت بودى كه چون خواستندى كه رنج نمايند [ 297 - ر ] زنان را طلاق دادندى ، ايشان را رها كردندى تا انقضاى عدّت نزديك رسيدى ، آنگه رجعت كردندى ، باز دگر باره طلاق دادندى ، پس دگر باره رجعت كردندى ، همچونين مىكردندى و غرض ايشان اضرار بودى . * ( وَلَهُنَّ ) * ، اى للنّساء ، و زنان را ، * ( مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ) * ، و زنان را بر ( 3 ) مردان نيز حقّى باشد ، مانند آن كه مردان را بر ايشان حقّى باشد .
و در خبر است كه زن معاذ ، رسول را گفت : يا رسول اللَّه ! حقّ زنان بر مردان چيست ؟ گفت : آن كه بر روى ايشان نزنند ، و ايشان را زشت نخوانند ، و از آنچه خورند ايشان را هم از آن دهند ، و از آنچه پوشند ايشان را ( 4 ) پوشانند ، و از ايشان هجران ننمايند .
حسن بصرى روايت كند كه ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - گفت : به زنان وصيّت خير كنى ( 5 ) كه ايشان اسيرانند بنزديك شما . مالك نباشند بر نفس خود به
هامش
( 1 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 125 .
( 2 ) . مج ، وز : آيد .
( 3 ) . مج ، وز سر .
( 4 ) . آج ، لب هم .
( 5 ) . مج ، وز ، مر : پذيريد ، ديگر نسخه بدلها : پذيرى .