بود ، آنگه به اين رها نكند ستيز ( 1 ) روى و لجاج پيشه گيرد . آلت او سوگند و لجاج بود ، اين پيش گيرد و آن پيشه گيرد . در حجاج لجاج كند و در حلال جدال كند و در حرام خصام كند ، و آن ( 2 ) همه براى اين حطام ( 3 ) كند كه فى الحيوة الدّنيا . و « اعجاب » ، تعظيم الشّىء فى النّفس باشد . و « عجب » عظم الشّىء فى النّفس باشد و از اين جا متكبّر را معجب گويند كه بر خود معظَّم باشد .
و اصل « عجب » آن بود كه مانند آن يا نبود يا كم بود ، قاله المفضّل ، و ابن محيصن در شاذّ خواند : و يشهد اللَّه ، به فتح « يا » و « ها » ، و رفع « ها » « اللَّه » ، بر آن كه گواى ( 4 ) خدا دهد و معنى ردّ بر او بود . او مىگويد و خداى گواى ( 5 ) مىدهد كه دروغ مىگويد ، بيانش ( 6 ) : وَاللَّه يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ ( 7 ) . و در مصحف ابىّ هست : و يستشهد اللَّه ، و اين قوّت ( 8 ) قراءت عامّه است در معنى ، و خداى را به گواى ( 9 ) مىدر خواهد ( 10 ) . بار خدايا ! تو گواه منى بر آنچه در دل من است ، اگر هيچ ( 11 ) ممكن است براى من گواى ( 12 ) بده ، خداى را به گواه ( 13 ) مىخواهد ( 14 ) به دروغ خداى گواى ( 15 ) بداد به راست كه او دروغ مىگويد ، وَاللَّه يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ ( 16 ) .
* ( وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ ) * ، و او سخت خصومت است : يقال : لددت يا هذا و [ انت تلدّ لددا و لدادة ] ( 17 ) ، چون در لجاج خصم را غلبه كند گويى ( 18 ) : لدّه يلدّه لدّا [ 261 - ر ] و رجل الدّ و امرأة لدّاء و رجال و نساء لدّ ، قال اللَّه تعالى : وَتُنْذِرَ بِه قَوْماً لُدًّا ( 19 ) ، و رسول - عليه السّلام - گفت :
انّ ابغض الرّجال الى اللَّه الالدّ الخصم ( 20 ) ،
دشمنتر
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ستيزه .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : اين .
( 3 ) . مب دنيا .
( 5 - 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : گواهى .
( 6 ) . مب قوله تعالى .
( 7 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 1 .
( 8 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : موافق .
( 15 - 13 - 12 - 9 ) . همهء نسخه بدلها : مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مر : گواهى .
( 10 ) . مب : مىطلبد ، مر : در مىخواهد .
( 11 ) . مر : اگر چه .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها بجز دب : مىخواند .
( 16 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 1 .
( 17 ) . اساس : زير وصّالى رفته و به دليل نو نويسى مشوّش است ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 18 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : گويند .
( 19 ) . سورهء مريم ( 19 ) آيهء 97 .
( 20 ) . مج ، وز : الخصام ، دب ، آج ، لب ، مب ، مر : الخصيم .