زاد ( 1 ) تقوى مىبايد ، تو به زاد ازدياد معاصى آورده اى ، به اين زاد راه نتوان ( 2 ) بريدن ، اين زاد برسد و تو را به منزل نرساند ( 3 ) :
و زادي قليل ما أراه مبلَّغي
أ للزّاد أبكي أم لطول مسافتي
تو را زاد يا در معاصى ازدياد است ، يا دوستى آل زياد است ، اينت ( 4 ) به ترك ( 5 ) سازى كه تو را زاد ( 6 ) است ! حقيقت دان كه تو را از دوستى يزيد و زياد بس ( 7 ) زياده جاه نباشد ، و اگرت از اين زيادتى بود ، آن زيادت همه نقصان است ، و اگر اين ربح ( 8 ) مىشناسى عين خسران است [ 249 - ر ] .
زيادة المرء فى دنياه نقصان
و ربحه غير محض الحق خسران
زاد عقبى تقوى ( 9 ) بايد كه آن راهى پر آفت است ، به پر خيز ( 10 ) بايد بدان راه رفتن ، راهى است پر خار و خاشاك .
يكى را از بزرگان پرسيدند كه : تقوى چه باشد ؟ گفت : هل سلكت طريقا ذا شوك ؟ فقال : نعم . گفت : هرگز در هيچ راه خارستان رفته اى ؟ گفت : بلى .
گفت : چگونه كردى ؟ گفت : حذرت و تشمّرت . گفت : بر حذر و هشيار و دامان چاك زده . گفت : تقوى آن است كه در راه دين همچنان روى . شاعر نظم كرد اين معنى و گفت :
خلّ الذّنوب صغيرها
و كبيرها فهو التّقى
و اصنع كماش فوق أر
ض الشّوك يحذر ما يرى
لا تحقرنّ صغيرة
إنّ الجبال من الحصى
مردان آنان بودند كه در راه دنيا هم تقوى زاد كردند تا به راه دين رسيدن ( 11 ) .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها تو .
( 2 ) . مر : نتوانى .
( 3 ) . مج ، دب شعر .
( 4 ) . مج اين است :
( 5 ) . كذا : در اساس ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مرگ سازى ، مج : برگ سازى ، چاپ شعرانى ( 2 / 121 ) :
برگ و سازى .
( 6 ) . آج ، لب ، مر : آزاده .
( 7 ) . دب ، آج : پس .
( 8 ) . وز ، دب ، لب ، فق ، مب : اين رنج ، مر : مر اين كه را ربح .
( 9 ) . مج : پرهيز .
( 10 ) . مج ، وز ، آج ، فق ، مب ، مر : پرهيز .
( 11 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : رسيدند ، مب : رسيدندى .