إِنَّ اللَّه اصْطَفى ( 1 ) برسيد ( 2 ) كه سرهاى ملائكهء ملكوت به چنبر ( 3 ) فرمان در آورد ، لا بل به سجدهء انقياد بر نهاد آل ابراهيم را كه آدم در خلقت طفيل ايشان بود ، برسد ( 4 ) كه پاى تو به دام طاعت در آرند .
* ( وَأُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ) * ، اى عقاب اللَّه باتقائهم معاصى اللَّه ، ايشان آنانند كه خود را در حمايت تقوا آوردند از عذاب خداى به عصمتى كه خداى ايشان را كرد از معاصى او ، اگر چه جمله امّت به اين مكلَّفند ، و لكن همانا اندكى ملتزم شدند اين الزام را و متكلَّف آمدند اين تكليف را ( 5 ) ، آنانند كه : أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ( 6 ) . . . ،
چنان كه در آيت هست كه : * ( أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا ) * ، به هر حال شكر كردن [ 210 - پ ] از صبر كردن آسانتر است اگر شاكران كم مىبرآيند كه : وَقَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ ( 7 ) . صابران كمتر باشند كه شكر بر نعمت آسانتر است از صبر بر محنت ، پس آيت با صفات معصومان مىماند - و الله اعلم بمراده .
قوله : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى ) * ، مفسّران خلاف كردند در سبب نزول آيت . شعبى و كلبى و قتاده و مقاتل گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه جماعتى در جاهليّت پيش از اسلام به روزگارى اندك از ميان ايشان كارزارى افتاد و كشتگان و مجروحان از هر دو گروه پديد آمدند . چون رسول - عليه السّلام - آمد ، به حكومت پيش او آمدند تا چه بايد كردن ؟ خداى تعالى اين آيت فرستاد .
سعيد جبير گفت : سبب نزول آيت آن بود كه دو قبيله بودند : يكى اوس و يكى خزرج ، از ميان ايشان قتالى افتاد و يكى از يكى قويتر بود ، اقويا ضعفا را گفتند :
ما به هر بنده اى آزادى را بكشيم ، و به هر زنى مردى را ، و به هر مردى دو مرد را ، خداى تعالى اين آيت فرستاد قوله : * ( كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ ) * .
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 33 .
( 2 ) . آج : برسد ، فق ، مب ، مر : پرسيد .
( 3 ) . وز : بحنين ، مج ، دب : بحنث ، آج : بحنن كه در بالاى كلمه به صورت « خط » نوشته شده است ، لب :
بچنين ، فق : بحين ، مب : بچنين ، مر : بجنب .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : نرسد .
( 5 ) . مج ، وز و آن .
( 6 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 4 .
( 7 ) . سورهء سبأ ( 34 ) آيهء 13 .