و اين مذهب اهل البيت است و مذهب شافعى .
و بعضى دگر از مفسران گفتند [ 200 - پ ] : معنى آن است * ( غَيْرَ باغٍ ) * ، يعنى نه آن كه طلب اين محرّمات كند به قصد . * ( وَلا عادٍ ) * ، تعدى نكند از سدّ رمق به حدّ شبع ، و اين قول حسن و قتاده است و ربيع و مذهب ابو حنيفه است . چون چنين باشد ، * ( فَلا إِثْمَ عَلَيْه ) * ، بر او حرج نباشد در خوردنش . * ( إِنَّ ) * ( 1 ) * ( اللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ، خداى تعالى آمرزنده و بخشاينده است ، يعنى آمرزنده است آن را كه اين تناول كند اگر چه در حال اختيار حرام است . و رحيم است بر خلقان و بندگان خود ، چون ايشان را رخصت داد كه عند ضرورت تناول اين چيزها كنند تا تلف روحشان نباشد .
و محمّد جرير گفت : معنى آن است كه اگر پيش از اسلام خلاف اين كرده اى ( 2 ) ، چون امروز توبه كردى از آن ، خداى تعالى گذشته ( 3 ) بيامرزد و در آينده ( 4 ) رحمت كند ، و اين وجه نيكوست .
قوله : * ( إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّه مِنَ الْكِتابِ ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت كه :
اين آيت در كعب اشرف و كعب اسد و مالك بن الضّيف و حيىّ و ياسر ابناء اخطب آمد . و سبب نزول آيت آن بود كه پيش از بعثت رسول - عليه السّلام - اينان گفتندى عوامّ و سفله را كه : نزديك است كه خداى تعالى پيغامبرى بفرستد در مكّه كه « او از شرب خمر و زنا و ربا نهى كند ، نام او محمّد .
چون خداى تعالى رسول را - عليه السّلام - بفرستاد ، ايشان گفتند رؤساى خود را كه : همانا كه آن پيغامبر است كه شما گفتى . ايشان گفتند : اين نه آن پيغامبر است ، و وقت بعثهء ( 6 ) او در نيامد ( 7 ) هنوز ، و او مردى باشد كوتاه ، ازرق چشم ، اشقر ، و صفات رسول - عليه السّلام - بگردانيدند ، و به خلاف راستى به عوامّ نمودند طمع در حطام دنيا . خداى تعالى اين آيت فرستاد كه آنان كه پنهان كنند آنچه خداى فرستاده است از نعت و صفت رسول خود محمّد - صلَّى اللَّه عليه و إله و سلَّم :
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : ان .
( 2 ) . اساس : كرده / كردى / كرده اى .
( 3 ) . مر را .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : و بر بنده .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : بعثت .
( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : نيامده .