* ( وَمَنْ يَكْفُرْ بِه ) * ، و هر كه به آن كفر آرد ، * ( فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ ) * ، ايشان آنانند كه زيانكارانند براى آن كه هر كس كه حظَّ خود از ثواب آخرت به عاجل دنيا بدل كند و به كتاب و رسول خدا كافر شود ، اين بازرگانى بود با زيان ، و خداوندش زيانكار بود .
قوله : * ( يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ ) * ، تا پس دو آيت الى قوله : * ( وَلا هُمْ يُنْصَرُونَ ) * مكرّر است مثل اين هر دو آيت از پيش برفت ، و آنچه تفسير و شرح آن است گفته شد ، وجهى نبود اعادت آن را جز كه سخن بايد گفتن بر سؤال سائل .
اگر گويد : چرا خداى تعالى تكرار كرد اين دو آيت را با آن كه يك بار در اين سورت بگفت به اتّفاق لفظ و معنى اين نه چون لغوى باشد ؟ جواب آن است كه گوييم : امّا آيت اوّل متضمّن است ذكر نعمتهاى خداى كه بر بنى اسرايل كرد ، و آيت ما ( 1 ) خطاب جهودان و ترسايان عهد رسول است ، حق تعالى نعمتهايى [ 137 - پ ] كه با ايشان و با پدران ايشان كرد يادشان داد تا در شكر او بيفزايند و كفران نكنند .
و امّا آيت دوم متضمّن است ذكر وعيد را و ترسانيدن از روز قيامت ، و آن كه او ( 2 ) روزى باشد كه كس از كس غنا نكند ، و قبول فديه ( 3 ) نباشد ، و شفاعت شافع در حقّ كفّار نافع نباشد ، و اين هر دو آن است كه به تذكير او مكلَّف به صلاح نزديك شود و از فساد دور شود ، و آنچه اين صورت دارد تكرار و تذكار او مكلَّفان را لطف باشد . يك وجه حسن تكرار اين باشد .
وجهى دگر آن كه : روا بود كه مخاطب اين آيت جماعتى دگر باشند ، چه معلوم است كه اين هر دو آيت در دو موضع ( 4 ) اين سورت به يك وقت فرو نيامد ، پس چون مخاطب مختلف بود تكرار نكو بود تا مخاطب بداند كه او مخصوص است در اين وقت به اين آيت ( 5 ) به اداى واجبات از شكر نعمت و جز آن ، و اجتناب مقبّحات از
هامش
( 1 ) . كذا : در اساس ، وز ، دب ، لب ، فق ، مب ، مر ، مج : با ، اساس در زير كلمه آورده است : كه با آن ، آج : كلمهء « ما » خط خوردگى پيدا كرده است .
( 2 ) . آج ، فق ، مر : آن .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها از .
( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : خطاب .