جلالت قدر او .
فصل
در معنى سورت و آيت و كلمت و حرف
بدان كه سورت را معنى منزلت بود از منازل شرف ، و دليل بر اين قول نابغه است -
شعر : ألم تر أنّ اللَّه أعطاك سورة
ترى كلّ ملك دونها يتذبذب
اى منزلة من منازل الشّرف . و بارهء شهر را از آن سور خوانند كه بلند و مرتفع بود ، اين قول آن كس باشد كه « سورة » بى همزه گويد . امّا ( 1 ) آن كه مهموز گويد ، اصل او « من سؤر الماء » باشد ، و آن بقيّهء آب بود در آبدان . و عرب گويد : « اسأرت فى الاناء » ، اذا ابقيت ( 2 ) فيه شيئا ( 3 ) ، و قال الاعشى ثعلبه - شعر :
فبانت و قد أسأرت فى الفؤا
د صدعا على نأيها مستطيرا
امّا « آيت » ، علامت باشد ، من قولهم : « آية كذا و كذا » ، اى علامته . و از اين جاست آنچه ( 4 ) خداى تعالى حكايت كرد از عيسى - عليه السّلام - در ذكر مائده : تَكُونُ لَنا عِيداً لأَوَّلِنا وَآخِرِنا وَآيَةً مِنْكَ ( 5 ) . . . ، اى علامة لإجابة دعائنا . و « آيت » ، به معنى رسالت باشد ، چنان كه كعب بن زهير گفت - شعر :
الا أبلغا هذا المعرّض آية
أيقظان قال القول أم قال ذا حلم
[ 3 - پ ] اى رسالة .
و معنى دگر آيت را ( 6 ) « جماعت » باشد ، چنان كه گويند : « خرج القوم بآيتهم » ، اى بجماعتهم . و آيتى از قرآن جملهء كلمات و حروف باشد متّصل تا به
هامش
( 1 ) . مج ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : فامّا .
( 2 ) . دب ، فق ، مب ، مر : بقيت .
( 3 ) . آج ، لب ، فق ، مب و آن بقيّه آب بود ، مر و آن بقيّه بود .
( 4 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز : آن كه ، مب ، مر : كه .
( 5 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 114 .
( 6 ) . مب ، مر : و آيه را يك معنى ديگر .